Người thuê nhà thuộc sở hữu nhà nước luôn có nhu cầu đứng tên sở hữu căn nhà đang thuê với chi phí thấp nhất. Do đó, việc bán nhà với giá ưu đãi theo Nghị định 61/CP ngày 01/07/1994 của Chính phủ là chính sách hợp lý, vừa đáp ứng nhu cầu người dân, vừa đảm bảo công bằng xã hội trong quản lý tài sản công.         

Thực hiện chủ trương này, thời gian qua, các cơ quan, đơn vị phục vụ công tác bán nhà theo Nghị định 61/CP bao gồm: Bộ Xây dựng, Bộ Tài nguyên Môi trường, UBND cấp tỉnh và các Sở ngành liên quan, UBND cấp huyện và các công ty quản lý nhà, công ty dịch vụ công ích… đã chỉ đạo đôn đốc, tăng cường nhân sự, động viên cán bộ công nhân viên làm thêm ngoài giờ kể cả ngày nghỉ để giải quyết hồ sơ bán nhà cho người dân. Điều này giúp giải quyết đáng kể lượng hồ sơ bán nhà theo Nghị định 61/CP: Hà Nội 82.000 căn, Hải Phòng 10.000 căn, Đà Nẵng hoàn tất 3.500 căn…

Đến hết năm 2005 § (sau 11 năm), thành phố Hồ Chí Minh đã có gần 52.370 căn nhà, căn hộ được duyệt bán. Trong năm 2006, số nhà sở hữu nhà nước được bán đã lên đến 20.845 căn, tăng gấp 4, 38 lần so với bình quân các năm trước đây. Tuy nhiên, vẫn còn một số lượng lớn (15.170 căn) nhà nhà nước, TP. Hồ Chí Minh chưa bán kịp, một mặt là do công tác bán nhà nhà nước cũng đang gặp nhiều khó khăn, phức tạp. Ví dụ, trong 15.170 căn nhà, căn hộ đang chờ bán, có khoảng 8.282 căn đã nộp hồ sơ mua nhưng chưa được duyệt giá, hoặc được duyệt theo giá trước đây nhưng chưa ký hợp đồng mua. Còn lại gần 6.900 trường hợp đang phải giải quyết vướng mắc trong quản lý, sử dụng (như các trường hợp nhà đang thuê, nhà sang thuê qua nhiều chủ chưa được hợp thức hoá, nhà thuộc diện tranh chấp giữa các hộ đang sử dụng, nhà cơi nới không phép, nhà xây dựng trái phép, nợ tiền thuê nhà…) đều phải giải quyết vướng mắc dứt điểm trước khi duyệt bán. Ngoài ra, còn một số trường hợp nhà sở hữu nhà nước do các bộ ngành quản lý, phân phối đang được chuyển giao cho thành phố.

Để đẩy nhanh công tác bán nhà thuộc sở hữu nhà nước, các địa phương đã thực hiện nhiều phương thức tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ. UBND TP Hà Nội vừa ban hành quy trình bán nhà thuộc sở hữu nhà nước trong năm 2007, theo đó, người mua nhà sẽ chỉ phải xin xác nhận về tình trạng tranh chấp, khiếu kiện của nhà muốn mua tại UBND xã, phường trong vòng 3 ngày. Trường hợp nhà ở theo kiểu căn hộ do nhà nước xây dựng, công ty kinh doanh nhà chịu trách nhiệm xác nhận tình trạng nhà. Trong thời hạn 23 ngày kể từ khi nhận được hồ sơ có xác nhận, cơ quan bán nhà tiến hành đo vẽ, tính giá bán, ký hợp đồng mua nhà và tổ chức cho các hộ dân nộp tiền mua nhà, lệ phí trước bạ… Trong thời hạn 15 ngày sau khi người mua nhà hoàn thành các nghĩa vụ tài chính với nhà nước, cơ quan bán nhà phải dự thảo, thẩm định và trình cơ quan có thẩm quyền ký, trao giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở cho các hộ dân. Theo Hội đồng bán nhà ở TP Hồ Chí Minh, các đơn vị thực hiện quyết định duyệt giá của UBND TP hoặc quận, huyện cần quan tâm rà soát, phân loại và kiểm tra lại các trường hợp đã duyệt giá trước. Nếu có trường hợp chưa đảm bảo yêu cầu “người sử dụng đủ điều kiện mua nhà, nhà đủ điều kiện bán và giá bán đúng quy định” thì lập thủ tục trình UBND TP hoặc quận, huyện điều chỉnh, trước khi ký hợp đồng bán nhà. Các đơn vị cũng tiếp tục rà soát  trong địa bàn thuộc thẩm quyền quản lý để yêu cầu các cơ quan chuyển giao, tiếp nhận nhà ở thuộc sở hữu nhà nước.

Riêng các trường hợp nhà sở hữu nhà nước không được bán hoặc người đang thuê ở không có nhu cầu mua, Bộ xây dựng đang đề nghị các tỉnh, thành phố lập đề án cải tạo, xây dựng lại quỹ nhà thuộc sở hữu nhà nước thuộc diện này.

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện Nghị định 61/CP, đã xuất hiện hàng loạt những bất cập đòi hỏi phải giải quyết kịp thời để đáp ứng nhu cầu mua nhà của người dân:

Một là, hiện nay, số lượng chưa bán xong vẫn còn rất lớn, riêng TP.HCM là hơn 15.000 căn. Điều này tạo áp lực rất lớn đối với các cơ quan thực hiện bán nhà sở hữu nhà nước, việc “chạy” theo số lượng có thể ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng phục vụ.

Hai là, lượng hồ sơ tồn đọng rất lớn, nhưng việc đẩy nhanh tiến độ chỉ thật sự được thực hiện trong năm 2006, khiến số hồ sơ nộp vào tăng đột biến hàng chục lần so với năm trước, và tình trạng này càng “quá tải” hơn khi thời hạn quy định là 31/12/2006.

Ba là, trước đây, việc quy định thời hạn tiếp nhận hồ sơ mua nhà theo Nghị định 61/CP sẽ kết thúc vào ngày 31/12/2006, nay thời hạn được kéo dài thêm một năm, nhưng không biết giá thuê nhà và giá mua nhà sau thời điểm 31/12/2006 sẽ là bao nhiêu? Và “thiệt hại” sẽ là bao nhiêu nếu chênh lệch giữa giá cũ và giá mới?

Bốn là, vẫn còn nhiều cơ quan, đơn vị chưa hoàn tất thủ tục bàn giao quỹ nhà sở hữu nhà nước về cho ngành nhà đất quản lý để bán cho người dân.

Năm là , vừa qua, Bộ Xây dựng đã đề xuất Chính phủ không bán nhà nhà nước theo Nghị định 61 đối với những trường hợp nhà biệt thự, nhà mặt tiền có vị trí đẹp, đưa các nhà này vào diện cơ chế quản lý đặc biệt để tránh sử dụng lãng phí. Tuy nhiên, trong văn bản mới ban hành, Chính phủ không có chỉ đạo về nội dung này nên đối với nhà thuộc diện này, các địa phương vẫn sẽ tiếp tục giải quyết bán theo Nghị định 61/CP. Vậy Chính phủ cần có ý kiến chính thức về việc này

Sáu là, việc tháo gỡ những khó khăn vướng mắc trong quản lý nhà sở hữu nhà nước mới chỉ thực hiện trong gần đây, ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả giải quyết hồ sơ. Vì vậy, nếu việc tạo điều kiện thực hiện Luật Nhà ở là mục tiêu quan trọng, thì việc đáp ứng nhu cầu khách hàng phải được xem là mục tiêu quyết định nhất đối với chính sách nhà ở vì nó ảnh hưởng đên tâm lý chung của xã hội không chỉ đối với chính sách nhà ở, mà còn đối với nhiều chính sách kinh tế - xã hội khác của Đảng và nhà nước.

Theo ý kiến chỉ đạo của Chính phủ, các tỉnh, thành phố tiếp tục bán nhà sở hữu nhà nước đến hết năm 2007. Đây là một chính sách hợp lý đối với công tác bán nhà thuộc sở hữu nhà nước theo Nghị định 61/CP, nhằm giải quyết dứt điểm hiệu lực của Nghị định 61/CP. Vấn đề đặt ra là, làm sao để người mua nhà không phải gặp những khó khăn, trở ngại không đáng có như đã từng xảy ra trước đây, nhằm củng cố và nâng cao chỉ số hài lòng của người dân đối với một chính sách lớn của nhà nước.

(Bài đăng trên HKLP số 2 (20) Tháng 2 năm 2007)