Tại Hội nghị triển khai Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội 6 tháng cuối năm 2009 và năm 2010 do Uỷ ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) tổ chức ngày 07/7/2009, đồng chí Phó Chủ tịch Quốc hội chủ trì Hội nghị đã khẳng định: “Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội 6 tháng cuối năm nay và năm 2010 khá nặng… Các cơ quan, tổ chức hữu quan phải có tinh thần trách nhiệm cao, có kế hoạch cũng như phương pháp làm việc khoa học, chặt chẽ và hợp lý mới có thể hoàn thành được Chương trình (1)”.

Theo Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2009 được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 4 (ngày 15/11/2008) thì dự án Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (sửa đổi) và Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) thuộc Chương trình chính thức phải trình Quốc hội cho ý kiến vào kỳ họp thứ 6 (dự kiến vào tháng 10/2009). Thế nhưng đến nay, hai dự án luật này “liên tiếp bị cơ quan chủ trì soạn thảo là Ngân hàng Nhà nước đề nghị rút khỏi Chương trình lập pháp của Quốc hội” (2). Chương trình chính thức còn đề nghị thay đổi như thế thì không biết 22 dự án luật và 01 dự án pháp lệnh trong Chương trình chuẩn bị sẽ thực hiện như thế nào. Đối chiếu với Chương trình năm 2010 (cả Chương trình chính thức và Chương trình chuẩn bị) thấy trong số 23 dự án thuộc Chương trình chuẩn bị  năm 2009 có: 6 dự án trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 7 vào đầu năm 2010; 7 dự án trình Quốc hội thông qua vào Kỳ họp thứ 8 vào cuối năm 2010; 1 dự án (dự án pháp lệnh) trình UBTVQH cho ý kiến vào năm 2010; 3 dự án đưa vào Chương trình chuẩn bị năm 2010; 6 dự án không đưa vào Chương trình chuẩn bị năm 2010 (cả Chương trình chính thức và Chương trình chuẩn bị).

Như vậy, có thể thấy rằng, số dự án trong Chương trình chuẩn bị năm 2009 được đưa vào Chương trình thông qua năm 2010 chiếm tỷ lệ thấp (7/23, bằng 30,4%), trong khi đó số dự án trong Chương trình chuẩn bị năm 2009 lại tiếp tục đưa vào Chương trình chuẩn bị năm 2010 và không đưa vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2010 chiếm tỷ lệ cao hơn (10/23, bằng 43,47%). Tình hình trên đây rất đáng quan tâm vì trong Chương trình chuẩn bị của năm 2010 có đến 20 dự án luật, trong đó có 7 luật về bầu cử và tổ chức, rất cấp thiết phải tập trung chuẩn bị trình Quốc hội thông qua để làm cơ sở pháp lý cho cuộc bầu cử Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) khóa XIII và Đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) nhiệm kỳ 2011 - 2016, cho việc tổ chức các cơ quan nhà nước mà Quốc hội khóa XIII phải thành lập và bầu người lãnh đạo cao nhất tại kỳ họp thứ nhất vào đầu năm 2011. Đó là chưa kể đến Dự án Luật Thủ đô cũng rất cấp thiết phải trình Quốc hội thông qua để phục vụ cho Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội vào tháng 10/2010.

Sự cấp thiết phải tập trung chuẩn bị trình Quốc hội thông qua vào năm 2010 các dự án luật trên đây còn vì những lý do sau:

Một là, Đảng và Nhà nước có chủ trương trong năm 2010 tiến hành Đại hội Đảng bộ các cấp, vào nửa đầu tháng Giêng năm 2011 tiến hành Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng và sau đó, sẽ tổ chức bầu cử ĐBQH khóa XIII và Đại biểu HĐND nhiệm kỳ 2011- 2016 vào cùng một ngày trong quý II năm 2011. Do có nhiều công việc to lớn và quan trọng như vậy, nên các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền khó có thời gian chỉ đạo và chuẩn bị các dự án trong Chương trình chuẩn bị thật chu đáo và có chất lượng để trình Quốc hội thông qua tại một kỳ họp và lại là kỳ họp cuối cùng của Quốc hội khóa XII vào đầu năm 2011.

Hai là, việc bầu cử ĐBQH khóa XIII và Đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2011- 2016 còn đặt ra vấn đề là số người ứng cử hoặc giới thiệu ứng cử thuộc các cấp khác nhau từ HĐND xã đến Quốc hội. Vậy, việc tổ chức các hội nghị hiệp thương để chốt danh sách người ứng cử Đại biểu HĐND các cấp, người ứng cử ĐBQH và thành lập các tổ chức bầu cử cho hai cuộc bầu cử sẽ như thế nào? Đặc biệt là việc lập các đơn vị bầu cử, tổ chức các cuộc gặp gỡ giữa ứng cử viên với cử tri để trình bày dự kiến Chương trình hành động của mình khi được bầu làm đại biểu, và v.v… sẽ theo quy định nào? Ngay về đơn vị bầu cử cũng phải xem xét quy định lại. Chẳng lẽ trong một ngày bầu cử mà cử tri lại phải đến đơn vị bầu cử Đại biểu HĐND xã, sau đó đến đơn vị bầu cử đại biểu HĐND huyện, đơn vị bầu cử đại biểu HĐND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và đơn vị bầu cử ĐBQH để bỏ phiếu như các Luật Bầu cử hiện hành quy định. Bởi vì quy mô các đơn vị bầu cử ấy rất khác nhau, có thể là xóm, liên xóm, xã, liên xã, huyện. Mặt khác, lại còn có huyện, quận, phường không có HĐND vì đang thực hiện thí điểm bỏ HĐND ở các đơn vị ấy thì tổ chức các đơn vị bầu cử ở đó thế nào? Về vấn đề này, chúng tôi kiến nghị Quốc hội xem xét, quyết định cho chuẩn bị và trình Quốc hội thảo luận thông qua một Luật chung về bầu cử ĐBQH và Đại biểu HĐND các cấp để tăng tính hợp lý, thực hiện tiết kiệm, chống lãng phí trong cuộc bầu cử vào đầu năm 2011.

Ba là, sau Đại hội Đảng bộ các cấp và Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng thì công tác sắp xếp, bố trí các đồng chí là cấp uỷ viên ra ứng cử Đại biểu HĐND các cấp và ĐBQH phải được tiến hành thật khẩn trương để đưa vào danh sách ứng cử đại biểu đáp ứng yêu cầu những người giữ chức vụ lãnh đạo trong các cơ quan nhà nước phải là người trong cấp ủy đảng.

Trong một năm mà phải tiến hành nhiều công việc lớn, quan trọng, cấp thiết như vậy thì không ai lại dành thời gian để chỉ đạo, thực hiện việc chuẩn bị các dự án luật (mà chúng tôi đã nêu trên) trong Chương trình chuẩn bị năm 2010 chứ không phải là trong Chương trình chính thức để trình Quốc hội thảo luận thông qua tại một kỳ họp vào đầu năm 2011. Mà thông thường, kỳ họp này có nội dung chính là thảo luận, đánh giá kết quả hoạt động cả nhiệm kỳ của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và một số cơ quan khác của Nhà nước.

Chúng tôi nêu sơ bộ mấy vấn đề lớn, chung như vậy chứ chưa đi vào nội dung cụ thể cần sửa đổi, bổ sung trong các luật hiện hành về bầu cử và tổ chức một số cơ quan của Nhà nước, nhưng cũng đã thấy cần sắp xếp lại các dự án trong Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2010 của Quốc hội. Bởi vậy, chúng tôi kiến nghị tại Kỳ họp thứ 6 này của Quốc hội nên xem xét, quyết định là đưa Dự án Luật Bầu cử ĐBQH và Dự án Luật Bầu cử Đại biểu HĐND các cấp vào Chương trình chính thức xây dựng luật, pháp lệnh năm 2010 của Quốc hội, cụ thể là cho ý kiến vào Kỳ họp thứ 7 và thông qua vào Kỳ họp thứ 8, không để lại trong danh mục các dự án thuộc Chương trình chuẩn bị. Có như vậy mới đảm bảo chất lượng các dự án luật này, đảm bảo tiến độ phục vụ cho các cuộc bầu cử ĐBQH, Đại biểu HĐND vào quý II năm 2011.

(1),(2) Xem Báo Người Đại biểu Nhân dân ngày 08/07/2009 và 28/9/2009.