Dự án Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi): Nhiều mức thuế tăng đột biến

Luật thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) hiện hành đ­ược Quốc hội khoá X thông qua và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/10/1999 với mục tiêu chủ yếu là để hướng dẫn sản xuất, tiêu dùng xã hội, điều tiết thu nhập của người tiêu dùng cho ngân sách nhà nước một cách hợp lý, tăng cường quản lý sản xuất, kinh doanh đối với một số hàng hoá, dịch vụ. Luật cũng đã được sửa đổi, bổ sung 2 lần (năm 2003 và 2005) nhằm tháo gỡ những vướng mắc phát sinh, tạo điều kiện thuận cho việc đàm phán gia nhập WTO. Tuy nhiên trước bối cảnh nền kinh tế ngày càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, Luật thuế TTĐB đã bộc lộ một số vấn đề hạn chế như: quy định về đối tượng nộp thuế, mức thuế suất đối với một số hàng hóa, dịch vụ chưa đầy đủ, chưa phù hợp với thực tiễn; các quy định về quản lý thuế đã không còn tác dụng điều chỉnh khi Luật quản lý thuế ban hành năm 2006 đã quy định bao quát các vấn đề quản lý nhà nước về thuế...

Tuy nhiên, theo cơ quan thẩm tra dự án - Ủy ban Tài chính, ngân sách của Quốc hội - thì, dự án Luật mà Chính phủ trình mức độ mở rộng đối tượng chịu thuế còn thấp (mới chỉ bổ sung du thuyền, tàu bay, xe môtô có dung tích 175 cc vào đối tượng chịu thuế) trong khi quy định đối tượng không thuộc diện chịu thuế quá rộng so với luật hiện hành. Điều đáng lưu ý là qua thực tế thi hành Luật, đã phát sinh “lách luật” để trốn thuế (ô tô vừa có chỗ đứng, vừa có chỗ ngồi; ôtô sử dụng đa mục đích...). Đặc biệt, việc điều chỉnh tăng thuế suất đối với một số mặt hàngnhiều khi còn mang tính đột biến, dễ gây sốc cho thị trường và tác động tiêu cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp, như: thuế suất đối với rượu từ 20 độ đến dưới 40 độ tăng từ 30% lên 55% (tăng 83%), thuế suất đối với ô tô từ 6-9 chỗ ngồi có dung tích xilanh trên 3.000cc tăng từ 30% lên 70% (gấp hơn 250%). Đồng thời, việc điều chỉnh giảm và quy định đối tượng không thuộc diện chịu thuế quá rộng cũng làm giảm nguồn thu ngân sách nhà nước (chỉ riêng việc điều chỉnh mức thuế suất đối với bia chai từ 75% xuống còn 50% thì ngân sách mỗi năm đã giảm thu khoảng 1600 tỷ). Ủy ban thẩm tra đề nghị, Chính phủ phải làm rõ: dự án Luật sửa đổi sẽ góp phần thúc đẩy sản xuất kinh doanh trong nước như thế nào? Các doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Việt Nam được hưởng lợi gì từ sắc thuế đặc biệt này? Quy định nào là bảo đảm thực hiện cam kết với WTO, quy định nào đi trước lộ trình?... Trả lời được những cậu hỏi đó thì mới có đủ căn cứ xác định các đối tượng chịu thuế, miễn thuế cũng như xác định các mức thuế suất. UBTVQH cũng đề nghị, Chính phủ, Bộ Tài chính cần đánh giá được ngân sách nhà nước sẽ tăng, giảm bao nhiêu, có vi phạm nguyên tắc bình đẳng giữa các cá nhân, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh và tiêu thụ các sản phẩm hàng hóa thuộc diện tính thuế TTĐB hay không.

Cho ý kiến về thẩm quyền điều chỉnh thuế suất, đa số Uỷ viên UBTVQH tán thành quan điểm của Uỷ ban thẩm tra là không nên giao cho Chính phủ toàn quyền quyết định tăng giảm 20% thuế suất đối với giá ô tô. Theo các Ủy viên UBTVQH, xác định thuế suất là vấn đề quan trọng, liên quan đến quyền và lợi ích của người dân, các tổ chức kinh tế, đặc biệt liên quan đến sự ổn định của thị trường và thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội nên Chính phủ cần trình UBTVQH, Quốc hội xem xét, quyết định để bảo đảm chặt chẽ, minh bạch trong điều chỉnh mức thuế suất.

Cho ý kiến dự án Luật đăng ký bất động sản: Ý kiến khác nhau giữa cơ quan soạn thảo và Ủy ban thẩm tra

Theo báo cáo thẩm tra sơ bộ của Ủy ban Pháp luật, ngay từ quan điểm xây dựng, đối tượng, phạm vi điều chỉnh của dự án Luật đăng ký Bất động sản đã thể hiện sự chồng chéo, trùng lắp với phạm vi, đối tượng điều chỉnh của Luật giao dịch bảo đảm (cũng sẽ được Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp thứ 4). Ủy ban thẩm tra đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ thêm một số vấn đề trong dự án luật về: có hành vi đăng ký bất động sản hay không? Nếu có thì việc đăng ký bất động sản là việc đăng ký xác lập quyền sở hữu đối với bất động sản (đăng ký lần đầu) hay đăng ký các giao dịch liên quan đến bất động sản (đăng ký biến động)?; Mục đích của việc đăng ký bất động sản là gì? Mối liên hệ giữa hành vi đăng ký với các quy định của pháp luật hiện hành liên quan đến công chứng, chứng thực hợp đồng, cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu, cấp phép đầu tư liên quan đến công trình xây dựng, khai thác bất động sản…; việc dùng một đạo luật để thay thế cho các quy định có liên quan đến vấn đề này có khả thi hay không? 

Ủy ban thẩm tra cũng không đồng ý với quy định về cơ quan đăng ký bất động sản tại Điều 15 dự án Luật: “Cơ quan đăng ký bất động sản là Văn phòng đăng ký bất động sản. Văn phòng đăng ký bất động sản là đơn vị sự nghiệp có thu, có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng, trực thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường, có nhiệm vụ, quyền hạn về đăng ký bất động sản theo quy định của Luật này và được thành lập theo địa hạt..” và khẳng định việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất không thể và không nên giao cho văn phòng này vì làm ảnh hưởng đến nguyên tắc quản lý nhà nước về đất đai.

Nhiều ý kiến Ủy viên UBTVQH đồng ý với cơ quan thẩm tra. Nhóm ý kiến này  cho rằng: Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là một trong những nội dung quan trọng trong quản lý nhà nước về đất đai, vì vậy, không thể giao cho Văn phòng đăng ký bất động sản. Hơn nữa, việc hình thành hệ thống Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất đồ sộ bên cạnh hệ thống các cơ quan quản lý nhà nước về đất đai cấp tỉnh, huyện, chuyển chức năng quản lý nhà nước về đăng ký bất động sản từ một số bộ, ngành cho một số cơ quan thực hiện... cần phải được nghiên cứu một cách thận trọng để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật hiện hành, tránh những xáo trộn không cần thiết trong hoạt động quản lý nhà nước về bất động sản. 

Đối với hai vấn đề: liệu việc chuyển thẩm quyền cấp giấy chứng nhận của UBND tỉnh sang Văn phòng đăng ký bất động sản có ảnh hưởng gì đến nguyên tắc quản lý nhà nước hay không và các cá nhân có bất động sản có nhất thiết phải đăng ký sở hữu bất động sản hay không, buổi thảo luận vẫn chưa đưa ra được lời giải đáp cuối cùng. Do vậy, kết luận nội dung này, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng yêu cầu Cơ quan soạn thảo và Ủy ban thẩm tra cần tiếp tục nghiên cứu, thống nhất quan điểm về các nội dung lớn của dự luật để sớm trình Quốc hội cho ý kiến.

Đổi mới cách thức tiến hành kỳ họp: Tăng cường tranh luận, giảm bớt tham luận

Việc đổi mới cách thức tiến hành kỳ họp đã được bàn nhiều và cũng đã có nhiều cải tiến nhưng cho đến nay, Quốc hội vẫn chưa khắc phục nhiều “bệnh hình thức”. Đại biểu Quốc hội chưa phát huy được hết vai trò, trách nhiệm, nhiều quy trình chậm đổi mới, nhận thức về vai trò cũng như hiệu lực các quyết định của QH còn chưa đầy đủ. Theo UBTVQH, đổi mới cách thức tiến hành kỳ họp Quốc hội không phải là cố gắng rút bớt thời gian mà là giảm bớt tính hình thức, ưu tiên chất lượng. Để đạt chất lượng, nếu cần vẫn phải tăng thêm thời gian. Về chất vấn, nhiều Ủy viên UBTVQH đề nghị không tiếp tục chất vấn từng cá nhân bộ trưởng như hiện nay mà sẽ lựa chọn một số nhóm vấn đề để tập trung theo hướng đối thoại, tranh luận sâu, lựa chọn một số người đứng đầu các cơ quan liên quan nhiều nhất để trả lời. Những người có trách nhiệm liên quan đến vấn đề được Quốc hội quyết định đưa ra chất vấn đều có thể được yêu cầu trả lời trực tiếp ngay tại phiên họp Quốc hội. Cách này sẽ có điều kiện để xem xét chuyên sâu các vấn đề, tập trung làm rõ những nội cộm. Đặc biệt, sẽ tăng cường hơn nữa sự phối hợp giữa các cơ quan có trách nhiệm trong việc nghiên cứu xử lý các vấn đề đưa ra. Ngoài ra, thay vì tiến hành chất vấn ngay sát phiên bế mạc như thường kỳ, chất vấn tại kỳ họp thứ 4 sẽ diễn ra trước bế mạc 10 ngày để có thời gian cho việc chuẩn bị dự thảo nghị quyết về chất vấn (nếu cần). Quốc hội sẽ vẫn dành nửa ngày (trong số 2,5 ngày) để Thủ tướng đăng đàn giải trình các nội dung quan trọng.

UBTVQH cũng thảo luận nhằm tìm ra biện pháp để hạn chế tối đa những yếu tố còn hình thức để kỳ họp Quốc hội này càng thực chất hơn. Một số nội dung đề xuất cần cải tiến là: Cải tiến công tác chuẩn bị và tiến hành kỳ họp và cải tiến công tác phục vụ kỳ họp. Cụ thể, việc cải tiến công tác chuẩn bị và tiến hành Kỳ họp tập trung vào một số vấn đề như: Chuẩn bị chương trình xây dựng luật, pháp lệnh theo hướng đề cao vai trò, trách nhiệm của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban với những dự án thuộc lĩnh vực phụ trách; Cải tiến cách thức tiến hành phiên họp trù bị của Quốc hội; Cải tiến cách trình bày tờ trình, báo cáo; Cải tiến cách thức xem xét, quyết định các vấn đề kinh tế- xã hội và ngân sách Nhà nước; Cách thức thảo luận, thông qua các dự án luật; Cách thức tiến hành chất vấn và trả lời chất vấn; Nâng cao hơn nữa hiệu quả, hiệu lực giám sát chuyên đề tại Kỳ họp QH; Phát huy vao trò và trách nhiệm của Đoàn thư ký Kỳ họp... Những vấn này sẽ tiếp tục được UBTVQH đưa ra thảo luận và có thể, việc cải tiến kỳ họp sẽ được thực hiện ngay từ kỳ họp thứ 4, Quốc hội khóa XII.

Dự kiến, kỳ họp thứ 4 sẽ khai mạc vào ngày 20/10, kéo dài trong 30 ngày, sẽ có 18 dự án Luật được đưa ra xem xét, cho ý kiến hoặc xem xét thông qua tại kỳ họp này. Ngoài ra, Quốc hội sẽ nghe báo cáo giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về đầu tư xây dựng cơ bản dùng vốn ngân sách nhà nước cũng như các báo cáo quan trọng khác về tình hình kinh tế - xã hội, ngân sách.