Diễn đàn về nhà nước, pháp luật, chính sách
ISSN 1859-297X Chủ nhật, 22/07/2018, 07:35(GMT+7)
 
Tổ chức bộ máy nhà nước

Hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay

 

1. Vai trò và trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, tổ chức, đặc biệt là người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước luôn là một trong những mối quan tâm hàng đầu của Đảng và Nhà nước ta

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương khóa IX của Đảng đã nêu rõ: “đòi hỏi cao đối với cán bộ lãnh đạo, nhất là các đồng chí giữ cương vị trọng trách trong bộ máy của Đảng, Nhà nước ở trung ương và địa phương, các đồng chí Ủy viên trung ương, Bí thư tỉnh, thành ủy, bộ trưởng, người đứng đầu các ngành, địa phương, đơn vị và các cán bộ lãnh đạo khác phải tự giác rèn luyện, nêu gương cho cấp dưới về sự giác ngộ về chính trị, giữ gìn phẩm chất đạo đức, lối sống, sự hy sinh phấn đấu vì lý tưởng của Đảng, vì hạnh phúc của nhân dân. Các đồng chí đó phải chịu trách nhiệm trước khuyết điểm tham nhũng, lãng phí, quan liêu trong ngành, địa phương, đơn vị mình. Những cơ quan, đơn vị có sai phạm gây hậu quả nghiêm trọng, thì người đứng đầu cơ quan, đơn vị đó dù không trực tiếp vi phạm cũng phải chịu trách nhiệm và hình thức kỷ luật thích hợp”. Văn kiện Đại hội X cũng xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm của cải cách hành chính là: “tiếp tục cải cách mạnh thủ tục hành chính, phân cấp và làm rõ quyền hạn, trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, từng đơn vị và người đứng đầu cơ quan”; “tăng cường trách nhiệm của cán bộ, đảng viên là thủ trưởng cơ quan nhà nước. Cơ quan nào vi phạm chính sách, pháp luật, để xảy ra tình trạng tiêu cực, mất đoàn kết nội bộ thì người đứng đầu phải chịu trách nhiệm”. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành trung ương khóa X của Đảng về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí tiếp tục nhấn mạnh vai trò của người đứng đầu: “thực hiện nghiêm quy định về xử lý trách nhiệm người đứng đầu cơ quan, đơn vị để xảy ra tham nhũng, lãng phí nghiêm trọng”. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương khóa X của Đảng về đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy nhà nước tiếp tục chỉ rõ: “Thủ trưởng cơ quan hành chính các cấp chịu trách nhiệm kiểm tra, thanh tra việc thực hiện công vụ và chịu trách nhiệm về những vi phạm trong thực thi công vụ của cán bộ, công chức thuộc phạm vi mình quản lý”; “để khắc phục tình trạng quá nhiều cấp phó trong cơ quan hành chính, trước hết cần tập trung đổi mới phương thức, lề lối làm việc của các cơ quan; giảm hội họp, phân định rõ trách nhiệm của tập thể và người đứng đầu cơ quan”.

Để thể chế hoá các quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật quy định về nhiệm vụ, quyền hạn; sự phân công, phân nhiệm, uỷ quyền cũng như trách nhiệm của người đứng đầu trong quản lý, điều hành và về những vi phạm pháp luật của cán bộ, công chức thuộc phạm vi thẩm quyền quản lý của mình. Cụ thể như: Luật Cán bộ, công chức (năm 2008); Luật Phòng, chống tham nhũng, có hiệu lực từ ngày 01/6/2006 (từ Điều 54 đến Điều 58 quy định trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, tổ chức, đơn vị khi để xảy ra tham nhũng); Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, có hiệu lực từ ngày 01/6/2006; Nghị định số 103/2007/NĐ-CP ngày 14/6/2007 của Chính phủ quy định trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị về trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức trong việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; Nghị định số 107/2006/NĐ-CP ngày 22/9/2006 của Chính phủ quy định xử lý trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị khi để xảy ra tham nhũng trong cơ quan, tổ chức, đơn vị do mình quản lý, phụ trách; Nghị định số 157/2007/NĐ-CP ngày 27/10/2007 của Chính phủ quy định chế độ trách nhiệm đối với người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị của Nhà nước trong thi hành nhiệm vụ, công vụ; Thông tư số  08/2007/TT-BNV ngày 01/10/2007 của Bộ Nội vụ hướng dẫn thực hiện Nghị định số 107/2006/NĐ-CP ngày 22/9/2006 của Chính phủ quy định xử lý trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị khi để xảy ra tham nhũng trong cơ quan, tổ chức, đơn vị do mình quản lý, phụ trách đối với các đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp của Nhà nước và các tổ chức xã hội, xã hội - nghề nghiệp có sử dụng ngân sách, tài sản của Nhà nước;

Những văn bản quy phạm pháp luật trên đây, trong chừng mực nhất định đã tạo cơ sở pháp lý điều chỉnh quan hệ phát sinh về trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước hiện nay.

Tuy nhiên, hệ thống pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước còn bộc lộ nhiều hạn chế và bất cập sau:

Một là, hệ thống pháp luật này vẫn chưa đáp ứng được những yêu cầu của thực tiễn hiện nay. Pháp luật chưa vươn tới điều chỉnh đầy đủ được các quan hệ phát sinh về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước theo nguyên tắc đề cao trách nhiệm cá nhân người đứng đầu.

Hai là, trong hệ thống pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước hiện hành vẫn còn một số quy phạm pháp luật đã lỗi thời của thời kỳ trước đó, không còn phù hợp nhưng chưa sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ. Một số văn bản quy phạm pháp mới ban hành cũng đã có nhu cầu phải sửa đổi bổ, sung vì có những qui định không phù hợp. Một số văn bản mới chỉ dừng lại ở những quy định chung, đòi hỏi phải có giải thích bằng những văn bản cụ thể hóa và hướng dẫn thực hiện, nhưng việc ban hành các văn bản đó còn chậm và không đầy đủ, do đó việc triển khai thực hiện gặp nhiều khó khăn.

Ba là, thiếu tính đồng bộ và cụ thể giữa các văn bản và ngay trong từng văn bản và vẫn tồn tại những khoảng trống chưa có quy phạm pháp luật điều chỉnh, gây khó khăn cho việc thi hành. Cơ chế xây dựng pháp luật còn nhiều bất cập. Hiện nay, các quan hệ pháp luật liên quan đến trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước mới dừng lại ở một số qui phạm nhất định ở trong các luật chuyên biệt như Luật Phòng chống tham nhũng ; Luật Thực hành tiết kiệm và chống lãng phí

Bốn là, kỹ thuật pháp điển hóa hệ thống pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước còn hạn chế và chưa được quan tâm đúng mức. Vì vậy, hiệu quả sử dụng và áp dụng pháp luật chưa cao.

Những hạn chế tồn tại pháp luật trên đây có những nguyên nhân khách quan và chủ quan như sau:

Một là, nước ta đang trong thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội từ một nước thuộc địa nửa phong kiến, lực lượng sản xuất phát triển kém, nền kinh tế chủ yếu vẫn là sản xuất nhỏ, năng suất lao động thấp kém. Những tàn dư của thực dân phong kiến sót lại còn nhiều, tư tưởng cục bộ, coi nhẹ luật nước “phép vua thua lệ làng” đã tồn tại trong thời gian dài có ảnh hưởng tiêu cực đến ý thức pháp luật của người dân nói chung và cả cán bộ, công chức nói riêng. Vì vậy, xây dựng thói quen ứng xử theo pháp luật cũng phải đòi hỏi có thời gian và nhiều nỗ lực.

Hai là, đất nước trải qua chiến tranh nhiều năm, hậu quả để lại nặng nề trên nhiều lĩnh vực, trong đó ảnh hưởng không nhỏ tới cách tư duy và hành động của con người. Cách tư duy thời chiến với sự điều hành của Nhà nước chủ yếu bằng mệnh lệnh hành chính đã dẫn đến thái độ coi nhẹ giá trị xã hội của pháp luật, xem nhẹ vai trò của pháp luật từ phía người dân và không ít cán bộ, tình trạng buông lỏng, không coi trọng nguyên tắc Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, muốn dùng chính sách, quan điểm, và các phương tiện khác để thay thế cho pháp luật đã diễn ra khá phổ biến và còn ảnh hưởng không nhỏ tới quá trình đổi mới đất nước nói chung và xác định đúng đắn vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước nói riêng.

Ba là, chưa có sự đầu tư đúng mức cho việc nghiên cứu một cách cơ bản có hệ thống cả lý luận và thực tiễn về người đứng đầu và pháp luật điều chỉnh người đứng đầu ở Việt Nam. Còn lúng túng về lý luận xác định như thế nào là người đứng đầu, người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước; trách nhiệm tập thể và trách nhiệm cá nhân người đứng đầu mối quan hệ giữa tập thể lãnh đạo và cá nhân người đứng đầu... phạm vi điều chỉnh pháp luật về trách nhiệm người đứng đầu chưa đầy đủ và rõ ràng...

Bốn là, qui trình xây dựng pháp luật, công tác tổ chức soạn thảo các chương trình, dự án, dự thảo đối với pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu chưa được đầu tư thích đáng về thời gian, công sức và điều kiện tài chính; chưa thu hút được sự tham gia đúng đắn của các nhà chuyên môn, các nhà khoa học và chưa có sự khảo sát đầy đủ điều kiện thực tiễn để xây dựng pháp luật cho phù hợp và đưa pháp luật vào thực tiễn.

 

2. Quan điểm hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước

Một là, hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước phải đảm bảo thể chế hóa kịp thời, đầy đủ, đúng đắn đường lối của Đảng về trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, tổ chức đơn vị nói chung và cơ quan hành chính nhà nước nói riêng.

Theo đó, thể chế hoá chủ trương của Đảng về trách nhiệm của người người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cần phải đảm bảo yêu cầu sau:

- Pháp luật về trách nhiệm người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước phải xác định rõ vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền…, của người đứng đầu theo hướng đề cao vai trò trách nhiệm cá nhân người đứng đầu.

- Pháp luật phải tạo được hành lang pháp lý toàn diện, đồng bộ và đảm bảo tính minh bạch, rõ ràng, cụ thể về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước. Đồng thời là cơ sở pháp lý cho người đứng đầu phát huy tối đa khả năng lãnh đạo, quản lý và thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình trong thực hiện công việc.

Hai là, hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước xuất phát từ thực tiễn Việt Nam, đồng thời tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế về xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu trong các cơ quan hành chính nhà nước; bảo đảm tính kế thừa và tính hiện đại.

Công cuộc đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo từ năm 1986 tới nay đã đạt được những thành tựu nhất định trong đó có cải cách hành chính, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có đủ năng lực phẩm chất đáp ứng yêu cầu của sự  nghiệp đổi mới đất nước. Tuy nhiên, cải cách hành chính là một vấn đề hết sức mới mẻ, chưa có tiền lệ ở nước ta. Chính vì vậy, trong quá trình cải cách hành chính nói chung, hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước nói riêng, cần có những bước đi thích hợp xuất phát từ thực tiễn Việt Nam. Bên cạnh đó, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế về xây dựng và đặc biệt là kinh nghiệm trong tổ chức thi hành pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan hành chính. Đồng thời, phải kế thừa được những giá trị pháp lý của các thời kỳ trước đây về địa vị pháp lý của người đứng đầu.

Ba là, hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước dựa trên cơ sở phát huy dân chủ, tăng cường pháp chế trong quá trình xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước.

Dân chủ và pháp chế XHCN là các nguyên tắc cơ bản trong xây dựng và tổ chức thực thi pháp luật ở Việt Nam. Vì vậy, để đảm bảo và phát huy dân chủ, tăng cường pháp chế XHCN trong xây dựng và thực thi pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu cần đảm bảo một số yêu cầu sau:

Thứ nhất, khi tiến hành soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật phải tạo mọi sự thuận lợi cho sự tham gia rộng rãi của cán bộ, công chức và các đối tượng liên quan đến phạm vi điều chỉnh và áp dụng pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước. Sự tham gia của các đối tượng này tích cực và đông đảo bao nhiêu thì quy phạm pháp luật càng sát với yêu cầu thực tiễn, càng có tính khả thi và hiệu lực thi hành cao.

- Phải thu hút sự tham gia tích cực của các tổ chức chính trị - xã hội và các tổ chức khác vào quá trình soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật.

- Sự tham gia của cá nhân và tổ chức trên đây vào đa phần các khâu của quy trình soạn thảo.

Thứ hai, các văn bản phải được ban hành đúng thẩm quyền và tuân theo trình tự, thủ tục, hình thức luật định. Văn bản quy phạm pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu được ban hành phải bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của từng văn bản và của cả hệ thống pháp luật.

Bốn là, hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước quán triệt nguyên tắc tập trung dân chủ và chế độ thủ trưởng trong các cơ quan hành chính.

Nguyên tắc tập trung dân chủ là một trong những nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, tổ chức và hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước cũng dựa trên nguyên tắc cơ bản này. Đề cao trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước không có nghĩa là tuyệt đối hóa vai trò và trách nhiệm của người đứng đầu dẫn tới biểu hiện chuyên quyền, độc đoán trong hoạt động quản lý điều hành của người đứng đầu cơ quan hành chính. Mặt khác, nếu không phân định rõ trách nhiệm của tập thể và trách nhiệm của cá nhân người đứng đầu sẽ dẫn tới tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm khi có khó khăn hoặc xử lý sai phạm trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước. Bảo đảm dân chủ và trao thực quyền cho người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước từ việc bổ nhiệm, giao trách nhiệm cho người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước tới thực thi nhiệm vụ, công vụ của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước là yêu cầu trong quá trình hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước hiện nay.

Năm là, hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước cần được tiến hành đồng bộ với cải cách hành chính và xây dựng hoàn thiện hệ thống pháp luật chung.

Pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước là cơ sở pháp lý quan trọng trong quá trình cải cách hành chính, trong đó cải cách bộ máy hành chính và xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức hành chính. Các quy định về trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước góp phần bảo đảm hiệu lực, hiệu quả của của bộ máy hành chính. Chính vì vậy, hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu trở thành nội dung của cải cách hành chính, cũng như hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung, không tách rời.

Sáu là, hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước dựa trên cơ sở cá thể hóa trách nhiệm người đứng đầu theo hướng đề cao trách nhiệm cá nhân người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước.

Đề cao trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước là việc quy định cụ thể về trách nhiệm của từng chức danh đứng đầu của bộ máy hành chính từ trung ương tới cơ sở trên cả hai phương diện: các quy định về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính trong thực thi nhiệm vụ công vụ và trách nhiệm cá nhân khi vi phạm pháp luật.

Cá thể hóa trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước nhằm khắc phục những biểu hiện “núp bóng” tập thể khi có sai phạm hoặc khó khăn trong thực thi nhiệm vụ, công vụ. Trên cơ sở đó, phát huy được hết khả năng, năng lực của người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước trong thực thi nhiệm vụ, công vụ. Xây dựng chế độ công vụ đề cao tính chịu trách nhiệm trong hoạt động công vụ của đội ngũ công chức nói chung và công chức lãnh đạo nói riêng là một xu thế khách quan trong điều kiện cải cách hành chính ở nước ta hiện nay cũng như nhiều nước trên thế giới trong bối cảnh hội nhập và phát triển.

 

3. Giải pháp hoàn thiện pháp luật trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước

Nhóm giải pháp về nội dung

Một là, hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước nhằm bảo đảm nguyên tắc tập trung dân chủ và chế độ thủ trưởng theo hướng đề cao vai trò trách nhiệm cá nhân người đứng đầu.

- Đối với Chủ tịch Uỷ ban nhân dân là người đứng đầu cơ quan hành chính, chịu trách nhiệm trước Hội đồng nhân dân cùng cấp và cơ quan hành chính cấp trên. Quy định rõ trong luật về thẩm quyền, trách nhiệm của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân và tập thể Uỷ ban nhân dân theo hướng phân định rõ những loại việc bắt buộc phải thảo luận và biểu quyết của Uỷ ban nhân dân, những loại việc thuộc thẩm quyền quyết định của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân.

Người đứng đầu cơ quan hành chính có trách nhiệm đề xuất, giới thiệu nhân sự cấp phó và các thành viên của cơ quan hành chính để cấp uỷ có thẩm quyền xem xét, quyết định, sau đó giới thiệu cho cơ quan dân cử để bầu hoặc bổ nhiệm và chịu trách nhiệm về việc đề xuất, giới thiệu của mình.

Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân thị xã, thành phố thuộc tỉnh do Hội đồng nhân dân cùng cấp bầu, cấp trên phê chuẩn. Trường hợp cần thay đổi Chủ tịch Uỷ ban nhân dân mà nhân sự là người phải điều động từ nơi khác đến thì sau khi trao đổi với cấp uỷ cùng cấp và được cấp có thẩm quyền quản lý cán bộ đồng ý, Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp trên bổ nhiệm Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp dưới trực tiếp.

- Thí điểm việc nhân dân bầu trực tiếp Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp trên trực tiếp quyết định phê chuẩn; trên cơ sở tổng kết thí điểm xem xét thực hiện chính thức chủ trương này cùng với việc xem xét sửa đổi, bổ sung Hiến pháp về việc nhân dân trực tiếp bầu Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã.

- Đổi mới và hoàn thiện các quy định pháp luật về tổ chức và hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương trong đó quy định mô hình Thị trưởng đối với chính quyền đô thị. Trong đó, quy định Thị trưởng là người đứng đầu chịu trách nhiệm toàn bộ trước Nhà nước về mặt hành chính, chứ không phải là cơ quan tập thể Ủy ban nhân dân như hiện nay.

Về nhiệm vụ quyền hạn của Thị trưởng, Thị trưởng phải có trách nhiệm ra quyết định, phải chịu trách nhiệm về các quyết định của mình, phải căn cứ vào nghị quyết của Hội đồng nhân dân, nghị quyết của cấp ủy để mà hành động.

Giúp Thị trưởng là cả một bộ máy hành chính, hoạt động theo chỉ huy điều hành của Thị trưởng.

- Cần đổi mới căn bản, toàn diện hơn phương thức làm việc và sự chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ và cơ quan hành chính địa phương các cấp nhằm theo kịp và đi đầu trong cải cách hành chính. Coi đó là yếu tố thúc đẩy mạnh tiến trình cải cách hành chính.

- Trên cơ sở hoàn thiện Quy chế làm việc của Chính phủ, của mỗi cơ quan hành chính để vừa phải làm việc theo Quy chế, vừa loại bỏ những công việc không thuộc chức trách của mình nhằm khắc phục tình trạng bao biện làm thay hoặc đùn đẩy trách nhiệm giữa các cấp hành chính.

- Đưa nhanh việc áp dụng công nghệ thông tin vào quản lý hành chính, hình thành từng bước “Chính phủ điện tử” để nâng cao hiệu lực, hiệu quả chỉ đạo, điều hành tập trung, thống nhất của Chính phủ và hệ thống hành chính các cấp.

- Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và người đứng đầu cơ quan hành chính các cấp cần tập trung nhiều hơn vào sự chỉ đạo, điều hành đối với cải cách hành chính một cách kiên quyết và chịu trách nhiệm hàng đầu về kết quả cải cách hành chính trước Đảng, trước toàn dân. Đổi mới tổ chức và chỉ đạo thực hiện của Ban chỉ đạo cải cách hành chính của Chính phủ theo hướng tăng cường hiệu lực và hiệu quả.

 - Chính phủ, các Bộ, Uỷ ban nhân dân các cấp thực hiện vai trò chức năng quản lý nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với các nội dung hoạch định chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng và ban hành thể chế, chính sách; hướng dẫn việc tổ chức thực hiện; thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Kiên quyết thực hiện việc chuyển giao mạnh các chức năng, nội dung công việc không thuộc chức năng của hệ thống hành chính cho các tổ chức xã hội, tổ chức phi Chính phủ, tổ chức sự nghiệp dịch vụ công, tổ chức doanh nghiệp, tư nhân đảm nhiệm ngày càng nhiều hơn theo hướng đẩy mạnh xã hội hoá.

Chính phủ, các bộ thực hiện quản lý vĩ mô trong phạm vi cả nước đối với các lĩnh vực kinh tế - xã hội; tiếp tục đẩy mạnh việc phân cấp quản lý hành chính giữa trung ương và địa phương, giữa chính quyền địa phương một cách đồng bộ trên từng ngành, lĩnh vực; quy định rõ thẩm quyền quyết định và chịu trách nhiệm đối với những vấn đề phân cấp để các địa phương chủ động tổ chức thực hiện được sát thực, nhanh chóng, kịp thời, có hiệu quả. Đồng thời, tăng cường quản lý nhà nước sau phân cấp của các bộ, ngành trung ương để đảm bảo tính thống nhất quản lý ngành, lĩnh vực trong cả nước.

Hai là, hoàn thiện các quy định về nội dung trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước.

Hoàn thiện các quy định xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước đối với từng nhóm quan hệ thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu. Bao gồm các quy định pháp luật về các nhóm quan hệ sau:

- Trách nhiệm trong việc chấp hành đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và chỉ đạo của cấp trên; tổ chức, điều hành cơ quan, tổ chức, đơn vị thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, có chất lượng và đúng thời hạn được giao; quyết định chủ trương, giải pháp cần thiết để hoàn thành nhiệm vụ và chịu trách nhiệm về quyết định đó.

- Trách nhiệm về việc ban hành hoặc trình cơ quan, người có thẩm quyền ban hành văn bản pháp luật bảo đảm tính hợp pháp của văn bản (bao gồm: văn bản quy phạm pháp luật, văn bản cá biệt, công văn chỉ đạo, điều hành và nội quy, quy chế, điều lệ, quy định áp dụng trong nội bộ cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc quyền quản lý).

- Trách nhiệm trong việc ban hành văn bản quy định cụ thể chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của các cấp phó, các cơ quan, tổ chức, đơn vị cấu thành hoặc từng cán bộ, công chức, viên chức thuộc quyền; không để tình trạng chồng chéo, trùng lắp về nhiệm vụ hoặc trách nhiệm không rõ ràng; bảo đảm cán bộ, công chức, viên chức thuộc quyền thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được giao và đúng pháp luật trên cơ sở căn cứ các quy định về phân công, phân cấp và nhiệm vụ, quyền hạn được giao,

- Trách nhiệm trong việc tuyển dụng, sử dụng, đánh giá, đào tạo, bồi dưỡng, nâng lương, cử dự thi nâng ngạch, quyết định nâng ngạch, bổ nhiệm, khen thưởng, kỷ luật, cho nghỉ chế độ và quản lý đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức theo đúng chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước.

- Trách nhiệm trong việc quản lý, sử dụng có hiệu quả tài sản công được giao; phòng, chống cháy nổ và bảo đảm an toàn lao động tại cơ quan, tổ chức, đơn vị. Khi sử dụng các nguồn tài chính, các tài sản, trang thiết bị phải thực hiện đúng chế độ, chính sách và đúng quy định của pháp luật; quản lý, kiểm tra thường xuyên, không để xảy ra tham nhũng, lãng phí, hư hỏng, mất mát, thất thoát.

- Trách nhiệm trong việc thực hiện đúng quy định của pháp luật về văn hóa công sở; không để xảy ra tình trạng cán bộ, công chức, viên chức thuộc thẩm quyền quản lý có thái độ hách dịch, cửa quyền, gây phiền hà cho công dân, doanh nghiệp trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, công vụ.

- Trách nhiệm trong việc tổ chức thực hiện Quy chế dân chủ trong cơ quan, tổ chức, đơn vị; giải quyết khiếu nại, tố cáo trong phạm vi thẩm quyền theo đúng quy định của pháp luật.

- Trách nhiệm trong việc thực hiện đúng các quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước; về phát ngôn, khai thác, quản lý và sử dụng mạng Internet trong cơ quan, tổ chức, đơn vị.

- Các chế độ trách nhiệm khác theo quy định của pháp luật.

Ba là, hoàn thiện các bảo đảm pháp lý đối với việc thực hiện chế độ trách nhiệm đối với người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị nhà nước cần có quy định theo nguyên tắc:

- Cấp có thẩm quyền khi quyết định bổ nhiệm hoặc phân công nhiệm vụ cho người đứng đầu phải quy định quyền hạn của người đứng đầu tương xứng với chức trách và nhiệm vụ được giao;

Quyền hạn, chức trách và nhiệm vụ giao cho người đứng đầu phải rõ ràng, cụ thể.

- Cấp có thẩm quyền bổ nhiệm hoặc phân công nhiệm vụ cho người đứng đầu phải có trách nhiệm bảo đảm các điều kiện về nguồn nhân lực, tài chính, trang thiết bị, thời gian cho người đứng đầu để thực hiện chức trách, quyền hạn và nhiệm vụ được giao.

Để có thể phát huy tốt vai trò của người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước và đồng thời có thể quy trách nhiệm cá nhân với họ, trước hết, Nhà nước cho họ quyền bổ nhiệm và cách chức các vị trí cấp dưới. Theo cơ chế hiện nay, những vị trí như cấp phó thường do cấp trên bổ nhiệm, điều đó gây nhiều khó khăn trong quản lý và điều hành công việc.

Thứ đến là quy định cụ thể chặt chẽ quy chế làm việc, báo cáo công tác sao cho tránh tối đa tình trạng báo cáo vượt cấp, “thì thụt” với cấp trên vượt cấp (chẳng hạn ông Trưởng phòng nếu muốn báo cáo trình bày điều gì thì đầu tiên phải báo cáo người phụ trách trực tiếp, nếu không được ủng hộ mới được báo cáo lên cấp trên nữa để bảo lưu ý kiến, cấp trên sẽ làm việc với hai người để lắng nghe ý kiến bảo lưu của họ để quyết định cuối cùng). Việc này được các cơ quan của nước ngoài làm rất nghiêm túc, tạo nên kỷ cương và sự thống nhất điều hành trong đơn vị (nhân viên thường không được trực tiếp báo cáo giám đốc nếu anh ta chưa thông qua trưởng phòng). Sau khi trao quyền rồi thì tất nhiên người đứng đầu cơ quan phải chịu trách nhiệm cá nhân trước mọi hoạt động của cơ quan. Nếu để xảy ra sai phạm thì tuỳ mức độ anh ta phải chịu trách nhiệm cá nhân.

Trước mắt, cần có một cơ chế thích hợp để quản lý đội ngũ công chức, đồng thời nâng cao được trách nhiệm của người đứng đầu.

- Bốn là, hoàn thiện pháp luật quy định rõ các hình thức trách nhiệm đối với người đứng đầu hành chính nhà nước.

Người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước vi phạm chế độ trách nhiệm tùy theo tính chất và mức độ của hành vi vi phạm, phải chịu một hoặc nhiều hình thức sau đây: trách nhiệm kỷ luật, trách nhiệm dân sự; trách nhiệm vật chất; trách nhiệm hình sự; trách nhiệm khác theo qui định của pháp luật.

Nhóm giải pháp hoàn thiện hình thức pháp luật

Pháp điển hóa hệ thống pháp luật về trách nhiệm người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước.

Phương án 1: ban hành Luật công vụ. Bao gồm các chương, mục, Điều, khoản:

- Qui định về những vấn đề chung xác định rõ: phạm vi điều chỉnh; đối tượng áp dụng; nguyên tắc hoạt động công vụ, giải thích từ ngữ.

- Qui định hoạt động công vụ của cán bộ, công chức và viên chức.

- Qui định về trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức trong hoạt động công vụ

- Qui định trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị nhà nước (trong nhóm qui định này có mục riêng về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước)

- Qui định trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu.

- Văn hóa công sở và đạo đức công vụ.

- Qui định thanh tra, kiểm tra hoạt động công vụ của cán bộ, công chức, viên chức

- Khen thưởng và kỷ luật

- Qui định về các điều kiện bảo đảm hoạt động công vụ

- Hiệu lực văn bản.

Phương án 2: ban hành Nghị định về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước. Bao gồm các chương:

Chương 1: Qui định chung. Gồm các qui định xác định rõ:

- Phạm vi điều chỉnh

- Đối tượng áp dụng

- Giải thích từ ngữ

- Căn cứ xác định chế độ trách nhiệm đối với người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước.

Chương 2: Chế độ trách nhiệm trong công sở đối với người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước.

- Nội dung trách nhiệm

- Trách nhiệm của cấp có thẩm quyền bộ phận phân công nhiệm vụ cho người đứng đầu.

Chương 3: Chế độ trách nhiệm trong thi hành công vụ

- Nội dung trách nhiệm

- Các hình thức trách nhiệm pháp lý.

Chương 4: Khen thưởng và xử lý vi phạm pháp luật.

 Chương 5: Điều khoản thi hành

- Hiệu lực, hướng dẫn kiểm tra việc thi hành.

- Trách nhiệm thi hành

Nhóm giải pháp tổ chức thực hiện

Một là, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu. Pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu được coi là hoàn thiện không chỉ được thể hiện ở chỗ được ban hành dưới hình thức một đạo luật mang tính pháp điển cao, mà quan trọng hơn là đạo luật đó phải đi vào cuộc sống, phải làm cho nhân dân nắm được một cách đầy đủ và hiểu được nội dung của các văn bản pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu được ban hành qua các giai đoạn. Muốn vậy, phải “coi trọng công tác giáo dục, tuyên truyền, giải thích pháp luật” và “cần phải sử dụng nhiều hình thức và biện pháp để giáo dục và nâng cao ý thức pháp luật... cho nhân dân.

Hai là, đào tạo đội ngũ cán bộ, công chức. Pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu được coi là hoàn thiện còn phải được thể hiện thông qua hoạt động thực hiện và áp dụng pháp luật, trong đó đội ngũ cán bộ, công chức hành chính, do vậy phải nâng cao trình độ, năng lực, phẩm chất cho đội ngũ cán bộ, công chức hành chính, trước hết là các công chức giữ vị trí lãnh đạo. Muốn vậy, phải có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên về chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức hành chính, đẩy mạnh tiêu chuẩn hoá đội ngũ công chức lãnh đạo, trong đó xác định rõ cả về tiêu chuẩn chuyên môn, nghiệp vụ và tiêu chuẩn về tác phong, đạo đức, lối sống.

Ba là, đẩy mạnh công tác kiểm tra, xử lý trong quá trình thực hiện pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu.

Pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu được coi là hoàn thiện còn được thể hiện thông qua hiệu quả việc kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu, xử lý vi phạm pháp luật. Phân định rõ chức năng, thẩm quyền của các cơ quan làm công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu. Nâng cao năng lực và phẩm chất cho những người làm công tác này, mở rộng dân chủ, xây dựng cơ chế kiểm tra, giám sát của các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân, phát hiện kịp thời những khiếm khuyết, yếu kém, xử lý nghiêm mọi vi phạm pháp luật của cán bộ, công chức nói chung, công chức lãnh đạo nói riêng.

Bốn là, mở rộng việc áp dụng các phương pháp khoa học trong việc đánh giá chất lượng, hiệu quả của công chức hành chính, trong đó có người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước.

Trách nhiệm của thủ trưởng các cơ quan, đơn vị là ban hành cụ thể và chính xác những quy định phận sự như vậy cho từng cán bộ, công chức. Mở rộng việc áp dụng các phương pháp khoa học (như ISO) vào việc đánh giá chất lượng, hiệu quả công việc của từng cá nhân, từng đơn vị. Đây cũng là cơ sở để đánh giá kết quả công tác của cán bộ, công chức hàng năm, khắc phục được việc đánh giá, bình bầu cán bộ, công chức một cách chung chung, đa phần hoàn thành tốt công việc, trong khi cơ quan, tổ chức còn nợ nhiều công việc trước cấp trên, nhân dân và doanh nghiệp phàn nàn, không bằng lòng với thái độ và trách nhiệm giải quyết công việc của cơ quan  hành chính.

Năm là, nghiên cứu tổng kết việc thực hiện thí điểm  thi tuyển các chức danh người đứng đầu các cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương. Đồng thời, tăng cường công tác giám sát đối với người đứng đầu các cơ quan hành chính. Trong đó, chú trọng công tác giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân và tăng cường hoạt động giám sát, phản biện nhân dân trong điều kiện mở rộng và phát huy dân chủ ở nước ta hiện nay.

PGS.TS Trịnh Đức Thảo - Phó viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật - Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh.
Ý kiến của bạn
Tên của bạn
Địa chỉ
Email
Điện thoại
Tệp đính kèm
 
 
gửi đi
CÁC TIN KHÁC:
Bổ sung địa vị pháp lý của Kiểm toán Nhà nước và Tổng Kiểm toán Nhà nước trong Hiến pháp (15/01/2013)
Cơ chế kiểm soát hoạt động tư pháp - những vấn đề đang đặt ra và phương hướng đổi mới (15/01/2013)
Bàn thêm về vấn đề sửa đổi Hiến pháp 1992 nhìn từ nguyên tắc chủ quyền nhân dân (11/10/2012)
Những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện về điều kiện hoạt động của đại biểu Quốc hội (20/02/2012)
Góp bàn về Sửa đổi Hiến pháp ở Việt Nam (23/09/2011)
Lại bàn về bài học từ Hiến pháp 1946 (22/09/2011)
Quy trình sửa đổi, bổ sung hiến pháp và sự lựa chọn cho Việt Nam trong bối cảnh hiện nay (19/09/2011)
Lại bàn về bài học từ Hiến pháp 1946 (22/09/2011)
3.jpg
Đồng chí Nguyễn Đình Quyền, Viện trưởng Viện Nghiên cứu lập pháp thuộc UBTVQH và ông Rhee, Ik Hyeon, Viện trưởng Viện Nghiên cứu pháp luật thuộc Chính phủ Hàn Quốc ký thỏa thuận hợp tác giữa hai cơ quan nghiên cứu tại Hà Nội, ngày 7/6/2018
Số 03 ((212) tháng 2/2012) 05/02/2012
 
Tội phạm xâm hại tình dục trẻ em và vấn đề bảo vệ quyền trẻ em qua công tác xét xử ở khu vực miền Trung - Tây nguyên

Tổng quan và đánh giá các quy định của pháp luật về đại biểu Quốc hội ở Việt Nam

Đặc điểm, yêu cầu và thực trạng phân cấp quản lý đất đai hiện nay

Tổ chức thi hành pháp luật theo Hiến pháp năm 2013 - nhân tố đảm bảo thực hiện nguyên tắc pháp quyền trong đời sống nhà nước và xã hội

Đồng bộ hóa luật tư hiện nay trong bối cảnh xây dựng nền kinh tế thị trường: sự cần thiết và định hướng

kinh nghiệm xây dựng thể chế tự quyết cho các thành phố văn minh

Một số góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật An ninh mạng

Tư tưởng Hồ Chí Minh về chính sách kiến quốc trên nền tảng dân chủ

Vai trò của Toà Hành chính trong bảo đảm quyền công dân theo Luật Tố tụng hành chính năm 2015

Pháp luật của Trung Quốc và Nhật Bản về ô nhiễm không khí và một số nhận xét, so sánh với pháp luật Việt Nam

Tìm kiếm
Tìm kiếm nâng cao
 
Hiển thị tốt nhất trên trình duyệt Firefox

    Trang chủ | Liên hệ | Sơ đồ website Trang thông tin điện tử của Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp – Văn phòng Quốc hội
Giấy phép xuất bản số: 37/GP-BC-BVHTT, cấp ngày: 08/04/2005 • Tổng Biên tập: Ts. Phạm Văn Hùng
Toà soạn: 27A Võng Thị – Tây Hồ – Hà Nội: Điện thoại: 08043359 - 08043362• Fax: 08048486• Email: nclp@qh.gov.vn

Ghi rõ nguồn "Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp" khi phát hành lại thông tin từ website này
Bản quyền thuộc về Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp. Phát triển bởi Công ty Tinh Vân