Diễn đàn về nhà nước, pháp luật, chính sách
ISSN 1859-297X Thứ ba, 22/05/2018, 08:00(GMT+7)
 
Tổ chức bộ máy nhà nước

Bàn về phiếu bầu và phân loại phiếu trong bầu cử
Trong bầu cử, phiếu bầu là nơi để cử tri thể hiện ý chí của mình trong việc lựa chọn. Mỗi phiếu bầu phản ánh kết quả việc lựa chọn người đại diện của cử tri và tổng hợp các phiếu bầu trong một đơn vị bầu cử sẽ cho kết quả bầu cử trong đơn vị bầu cử đó. Do vậy, việc thiết kế phiếu bầu khoa học và hợp lý có mục đích: 1) Để cử tri dễ dàng nhận biết từng ứng cử viên và dễ dàng thể hiện sự lựa chọn của mình trên lá phiếu, tức là thể hiện chính xác ý chí của mình trong việc lựa chọn, bảo đảm tính trung thực của lá phiếu. Kinh nghiệm bầu cử ở một số nước đã cho thấy, nếu phiếu bầu không được thiết kế khoa học và hợp lý, thì kết quả bầu cử không phản ánh đúng ý chí của cử tri[1]; 2) Quy định chặt chẽ và hợp lý các loại phiếu (phiếu hợp lệ, phiếu không hợp lệ…) là cơ sở quan trọng giúp cho việc kiểm phiếu được chính xác; 3) Góp phần giảm thiếu những sai sót có thể xảy ra và là biện pháp quan trọng để chống gian lận trong bầu cử.

1. Một số vấn đề về phiếu bầu

Trong bầu cử, phiếu bầu là nơi để cử tri thể hiện ý chí của mình trong việc lựa chọn. Mỗi phiếu bầu phản ánh kết quả việc lựa chọn người đại diện của cử tri và tổng hợp các phiếu bầu trong một đơn vị bầu cử sẽ cho kết quả bầu cử trong đơn vị bầu cử đó. Do vậy, việc thiết kế phiếu bầu khoa học và hợp lý có mục đích: 1) Để cử tri dễ dàng nhận biết từng ứng cử viên và dễ dàng thể hiện sự lựa chọn của mình trên lá phiếu, tức là thể hiện chính xác ý chí của mình trong việc lựa chọn, bảo đảm tính trung thực của lá phiếu. Kinh nghiệm bầu cử ở một số nước đã cho thấy, nếu phiếu bầu không được thiết kế khoa học và hợp lý, thì kết quả bầu cử không phản ánh đúng ý chí của cử tri[1]; 2) Quy định chặt chẽ và hợp lý các loại phiếu (phiếu hợp lệ, phiếu không hợp lệ…) là cơ sở quan trọng giúp cho việc kiểm phiếu được chính xác; 3) Góp phần giảm thiếu những sai sót có thể xảy ra và là biện pháp quan trọng để chống gian lận trong bầu cử.

Hiện nay, một số nước trên thế giới đã áp dụng khoa học công nghệ vào bầu cử, cho phép bầu cử từ xa, bầu cử qua internet[2]. Có thể trong thời gian tới, xu thế này sẽ được áp dụng, thậm chí sẽ phổ biến ở nhiều nước do tính hiệu quả và giản tiện của nó. Với xu thế đó thì việc thiết kế phiếu bầu rõ ràng, hợp lý đặt ra càng cấp thiết hơn. Và như vậy, thì ngoài kiểu phiếu bầu bằng giấy - là loại phổ biến hiện nay - nhiều loại phiếu bầu khác cũng sẽ phát sinh như cơ khí, điện tử, card vi tính… (mechanical and computeried ballots). Chúng tôi đề cập đến loại phiếu bầu bằng giấy - loại phiếu bầu mang tính phổ biến trên thế giới và cũng đang được sử dụng ở nước ta.

Trên thế giới hiện nay, phiếu bầu bằng văn bản (trên giấy) được chia thành hai loại: Loại phiếu bầu kiểu Úc (Australian ballot) là loại phiếu bầu đơn giản nhất và được gọi theo nơi nó được sử dụng đầu tiên[3]. Loại phiếu bầu này có tên tất cả các ứng cử viên hoặc các đảng phái chính trị trên một tờ giấy để cử tri lựa chọn. Loại thứ hai có tên là phiếu bầu và phong bì kiểu Pháp (French “ballot paper and envelope system”). Đây là loại phiếu bầu gồm nhiều phiếu bầu con (tờ giấy), mỗi phiếu bầu con cho một ứng cử viên. Cử tri bầu chọn ứng cử viên mà mình tín nhiệm bằng việc lựa chọn phiếu bầu con của ứng cử viên đó, cho vào một phong bì và bỏ vào thùng phiếu[4].

Loại phiếu bầu kiểu Úc thường đơn giản, gọn gàng hơn so với phiếu bầu và phong bì kiểu Pháp, vì nó dễ thống kê, phân loại và thậm chí, dễ kiểm tra lại, nếu kết quả bầu cử có vấn đề. Đối với loại phiếu bầu và phong bì kiểu Pháp, ngoài việc cồng kềnh hơn, khi thống kê, trước tiên phải thống kê các phong bì (chưa mở) để kiểm tra số cử tri bỏ phiếu, sau đó mở phong bì, thống kê số phiếu bầu cho từng ứng cử viên (hoặc đảng phái). Tuy nhiên, phiếu bầu và phong bì kiểu Pháp rất rõ ràng, cho phép cử tri lựa chọn chính xác ứng cử viên mà cử tri tín nhiệm - điều quan trọng trong một cuộc bầu cử.

Ngoài ra, một số nước sử dụng loại phiếu bầu là sự pha trộn từ hai loại trên. Cử tri có thể lựa chọn phiếu bầu con cho các ứng cử viên từ các đảng phái chính trị và cho vào phong bì để bỏ vào thùng phiếu (phiếu bầu con trong trường hợp này là danh sách các ứng cử viên của từng đảng phái chính trị), đồng thời cho phép cử tri đánh dấu (bầu chọn) ứng cử viên từ các danh sách đó. Lọai phiếu bầu này thường được sử dụng ở các nước áp dụng hệ thống bầu cử theo ý thích

Mẫu phiếu bầu trước hết phụ thuộc vào hệ thống bầu cử (mô hình bầu cử) của mỗi nước. Chẳng hạn, đối với các nước áp dụng hệ thống bầu cử đại diện tỉ lệ (số ghế trong cơ quan lập pháp được phân chia theo tỉ lệ các đảng phái hoặc các nhóm lợi ích..), thì cách thiết kế rất khác đối với các nước có hệ thống bầu cử theo phương pháp đa số, và trong mỗi hệ thống đó có nhiều biến cách khác nhau. Tuy nhiên, nếu dựa vào căn cứ là đối tượng mà cử tri sẽ lựa chọn trong cuộc bầu cử, thì có hai loại phiếu bầu cơ bản: phiếu bầu cho ứng cử viên và phiếu bầu cho đảng phái chính trị.

Phiếu bầu cử ở nước ta thuộc loại phiếu bầu kiểu Úc. Cụ thể, theo quan sát của chúng tôi, mẫu phiếu bầu trong các cuộc bầu cử ghi đầy đủ họ, tên, chữ đệm (chữ lót) của từng ứng cử viên theo thứ tự trong bảng chữ cái (tính theo tên của mỗi ứng cử viên). Khi cử tri đi bầu, nếu tín nhiệm ứng cử viên nào thì để nguyên (không gạch), nếu không tín nhiệm thì gạch đi. Có thể nói, mẫu phiếu bầu ở nước ta thuộc loại phiếu bầu đơn giản nhất trong các loại phiếu bầu. Nó tạo điều kiện thuận lợi cho phần lớn cử tri, đặc biệt là đối với những cử tri nhiều tuổi trong việc đọc thông tin trên phiếu bầu. Do thiết kế đơn giản nên những thông tin đó không làm cho cử tri bị nhiễu thông tin và tạo thuận lợi cho cử tri trong việc lựa chọn những người mà mình tín nhiệm.

Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng, trong điều kiện hiện nay ở nước ta, thì mẫu phiếu bầu và cách bầu (cách gạch phiếu) như vậy chưa góp phần một cách tốt nhất, có hiệu quả nhất mà lẽ ra nó có thể đem lại, nếu thiết kế hợp lý hơn, bởi lẽ:

Một là, cách thức cử tri gạch những người mà mình không tín nhiệm là không phù hợp với diễn biến tâm lý và thói quen của cử tri khi lựa chọn, vì:

- Khi bầu cử (hay đơn giản là bầu một chức danh nào đó trong các cơ quan, tổ chức) thì thông thường, diễn biến tâm lý của cử tri (người đi bầu) thường bầu ai thì chọn người đó, do vậy, họ tập trung sàng lọc và chú ý vào người mà mình tín nhiệm. Khi đã tín nhiệm người nào thì đánh dấu vào người đó, chứ diễn tiến tâm lý của một người bình thường không theo chiều ngược lại, tức là chọn người mình “kết” lại để không và phải quay sang gạch người khác (đó là chưa kể trong số người khác, vẫn còn người mà mình tiếp tục lựa chọn). Cách thức gạch phiếu như hiện nay vô tình “bắt” cử tri phải tự mình suy diễn là chọn những người này, thì phải gạch những người kia…, tạo ra sự rắc rối không cần thiết cho cử tri;

- Việc chọn đồng nghĩa với đánh dấu phương án chọn (chứ không phải để không phương án chọn) là diễn tiến tâm lý bình thường và là thói quen của mỗi con người không chỉ ở Việt Nam mà còn mang tính phổ biến trên thế giới. Một minh chứng đơn giản là: đa số cử tri đều trải qua những năm tháng học trò, không ít người trong số họ đã từng là sinh viên phải trải qua các kỳ thi trắc nghiệm và dường như bất kỳ học sinh, sinh viên nào cũng hiểu rằng phải đánh dấu phương án mà mình cho là đúng, khi yêu cầu của đề là chọn phương án đúng trong số các phương án mà câu hỏi nêu ra, chứ không yêu cầu thí sinh gạch phương án sai, để lại phương án đúng. Dĩ nhiên, người ra đề có quyền yêu cầu theo kiểu ngược lại và nêu rõ trong yêu cầu của câu hỏi, nhưng như vậy là không khoa học, không hợp lý nên hiện tượng nhiều thí sinh không hiểu đúng yêu cầu (mặc dù đề bài nêu rất rõ ràng) xảy ra là điều có thể dự báo trước. Tương tự, cách cử tri chọn người mà mình tín nhiệm trên phiếu bầu hiện nay ở nước ta là ngược với thói quen của cử tri. Thiết nghĩ, chỉ một vài hướng dẫn vội vã của nhân viên phụ trách bầu cử trong khu vực bỏ phiếu khó có thể làm cho mọi cử tri nắm rõ được cách chọn, đặc biệt đối với những cử tri mới đi bầu cử lần đầu.

Hai là, cách cử tri lựa chọn trên phiếu bầu như hiện nay cũng bắt cử tri phải tính ngược, nếu không, rất có thể phiếu bầu là không hợp lệ[5]. Còn theo hướng ngược lại thì mọi việc sẽ đơn giản và rõ ràng. Đó là chưa kể, xu hướng đổi mới của pháp luật bầu cử trong tương lai là số dư trong mỗi đơn vị bầu cử càng ngày càng nhiều, thì cách lựa chọn như hiện nay là bất hợp lý vì gây khó khăn cho cử tri trong việc lựa chọn.

Ba là, hầu hết các nước trên thế giới đều quy định theo hướng cử tri chọn ứng cử viên (hoặc đảng phái) nào thì đánh dấu vào đối tượng đó (có ô bên cạnh để đánh dấu)[6].

Bốn là, đối với nước ta, đây cũng không phải là vấn đề hoàn toàn mới. Nghiên cứu các Điều 46, 47, 48 của Sắc lệnh số 51 ngày17 /10/1945 về thể lệ Tổng tuyển cử được áp dụng trong Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946, ta thấy có cách: bầu chọn ai, thì cử tri ghi tên người đó vào phiếu bầu (phiếu bầu là phiếu trắng, cử tri ghi tên những người mà mình tín nhiệm vào phiếu bầu)[7]. Rất tiếc, lẽ ra, chúng ta nên nghiên cứu theo hướng đó để cải tiến công tác bầu cử cho tốt hơn, nhưng chúng ta đã làm theo hướng ngược lại.

2. Phân loại phiếu bầu

Phân loại phiếu bầu có ý nghĩa quan trọng trong việc sắp xếp, cô lập từng loại phiếu bầu có giá trị pháp lý khác nhau và nó trực tiếp tác động đến kết quả bầu cử. Việc phân loại hợp lý, đúng đắn góp phần đảm bảo sự khách quan, công bằng và trung thực của cuộc bầu cử. Ngược lại, nếu phân loại thiếu tính khoa học, có thể dẫn đến sự không công nhận một số phiếu bầu mà lẽ ra nó được công nhận và có thể có những phiếu bầu lẽ ra không được công nhận, không hợp lệ, nhưng lại cho là hợp lệ… Điều đó ảnh hưởng đến sự khách quan, công bằng của bầu cử.

Theo pháp luật bầu cử nước ta hiện nayT, việc kiểm phiếu được tiến hành tại phòng bỏ phiếu ngay sau khi cuộc bỏ phiếu kết thúc. Trước khi kiểm phiếu, phiếu được phân thành hai loại là phiếu hợp lệ và phiếu không hợp lệ. Qua nghiên cứu về việc phân loại phiếu bầu, chúng tôi có một số ý kiến sau đây:

Một là, tương tự như một số nước trên thế giới, pháp luật bầu cử nước ta hiện nay quy định về phân loại phiếu bầu theo hướng cô lập phiếu không hợp lệ trước và sau khi đã cô lập phiếu không hợp lệ thì số phiếu còn lại là phiếu hợp lệ. Hướng này là hợp lý, bởi nếu không có lý do gì kết luận phiếu bầu là không hợp lệ thì phải coi nó là hợp lệ. Tuy nhiên, khi quy định theo hướng đó, pháp luật bầu cử của các nước thường quy định rất chặt chẽ về việc phân loại phiếu bầu, như phiếu bị hủy, phiếu không hợp lệ, phiếu hợp lệ, và đặc biệt phải dự liệu, liệt kê tất cả các trường hợp phiếu không hợp lệ[8], bởi nếu không như vậy, phiếu hợp lệ rất có thể trở thành “túi chứa” của tất cả các loại phiếu còn lại[9]. Trong khi đó, pháp luật bầu cử ở nước ta hiện nay quy định về phiếu hợp lệ và phiếu không hợp lệ thiếu sự chặt chẽ cần thiết để kiểm soát kết quả bầu cử. Vì vậy, nếu không nhận thức rõ vấn đề này, kết quả bầu cử sẽ không đảm bảo sự công bằng và rất có thể, nó sẽ là điều kiện phát sinh những hành vi không minh bạch, thậm chí là những gian lận trong bầu cử.

Hai là, theo Điều 65, Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội năm 1997 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2001); Điều 56, Luật Bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2003, trong số những phiếu không hợp lệ, có loại phiếu ghi tên người ngoài danh sách ứng cử.

Trước hết, chúng tôi hoàn toàn đồng ý rằng, các ứng cử viên được công nhận trong ngày bầu cử phải là những ứng cử viên có trong danh sách ứng cử (mỗi đơn vị bầu cử có một danh sách ứng cử), bởi lẽ, họ đã phải trải qua các thủ tục sàng lọc theo quy định của pháp luật bầu cử. nước ta, đó là các bước hiệp thương. Khi cử tri đi bầu cử, nếu có ghi thêm những người khác vào phiếu bầu, bất cứ vì lý do gì, đều không được công nhận và phải coi đây là nguyên tắc để xử lý đối với các phiếu bầu có ghi thêm tên. Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng, không thể coi tất cả các phiếu bầu có ghi thêm tên ngoài danh sách đều là phiếu không hợp lệ. Nói cách khác, có những phiếu bầu ghi thêm tên là phiếu không hợp lệ, nhưng cũng có những phiếu bầu, mặc dù ghi thêm tên nhưng vẫn hợp lệ. Sự tự do của công dân trong việc lựa chọn phải được tôn trọng, đây là một trong những nội dung quan trọng của bầu cử tự do và công bằng. Tất nhiên, sự tự do là có giới hạn và phải trong khuôn khổ quy định hợp lý của pháp luật. Do đó, đối với những người mà cử tri viết thêm không được pháp luật thừa nhận (chứ không phải coi phiếu bầu đó là không hợp lệ). Dường như, pháp luật bầu cử hiện nay xử lý vấn đề này theo hướng “trừng phạt” đối với những cử tri nào “ngoan cố” không theo hướng dẫn của nhân viên phụ trách bầu cử và chưa thực sự tôn trọng sự tự do của công dân trong bầu cử. Theo chúng tôi, vấn đề này nên áp dụng nguyên tắc “sai lầm về khách thể” để xem xét, giải quyết, tức là phải dựa vào ý thức chủ quan của cử tri để xử lý[10] như chúng ta đã từng thực hiện trong thời kỳ đầu khi mới thành lập chế độ dân chủ cộng hòa (quy định trong Sắc lệnh số 51 ngày17 /10/1945 và một số văn bản pháp luật về bầu cử ở nước ta sau đó[11]), chứ không nên theo hướng như hiện nay.

Ngoài ra, nếu xét về kỹ thuật lập pháp, Điều 65, Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội năm 1997 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2001); Điều 56, Luật Bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2003 khi quy định về những phiếu không hợp lệ, có liệt kê loại “Phiếu có ghi tên người ngoài danh sách ứng cử, phiếu có viết thêm”, là chưa lô gíc và hợp lý, bởi lẽ: Phiếu có viết thêm bao trùm cả các phiếu có ghi tên người ngoài danh sách ứng cử. Kể cả khi muốn nhấn mạnh phiếu ghi thêm tên người ngoài danh sách là phiếu không hợp lệ, cũng không nên xếp phiếu có ghi tên người ngoài danh sách ứng cử và phiếu có viết thêm vào cùng một khoản, vì đây là các loại phiếu khác nhau và như vậy là trùng lắp.

3. Kiến nghị

Theo chúng tôi, không nên đơn giản hóa, đặc biệt là không nên xem nhẹ phiếu bầu vì nó phản ánh kết quả trong một cuộc bầu cử. Từ những phân tích, đánh giá ở trên, chúng tôi  cho rằng:

- Nên thay đổi cách thức lựa chọn từ việc cử tri gạch tên những người mà cử tri không tín nhiệm thành cử tri chọn (đánh dấu) người mà cử tri tín nhiệm. Như vậy, trong phiếu bầu nên có một ô trống bên cạnh họ và tên mỗi ứng cử viên. Cũng cần dự liệu trước rằng, khi thay đổi như vậy, một bộ phận lớn cử tri đã quen với cách thức cũ chưa kịp thích nghi, thì có thể cho cử tri chọn một trong hai cách thức trong một hoặc hai cuộc bầu cử khi áp dụng cách lựa chọn mới trên phiếu bầu.

- Trong điều kiện nước ta hiện nay, phiếu bầu không những là nơi để cử tri thể hiện sự lựa chọn, mà còn là nơi cung cấp thông tin về mỗi ứng cử viên. Do đó, trên phiếu bầu nên có thêm những thông tin về tuổi, giới tính, dân tộc, đảng viên hay người ngoài Đảng, cơ quan, tổ chức nào đề cử hay tự ứng cử và nếu có thể, cả ảnh của ứng cử viên (tất nhiên, ở giới hạn vừa phải, nên chỉ gồm những loại thông tin trên, vì nếu nhiều quá, có thể “lợi bất cập hại”, gây rối cho cử tri), bởi việc vận động bầu cử ở nước ta, mặc dù đã có sự đổi mới rõ rệt, nhưng khách quan mà nói, so với nhiều nước, mức độ tranh đua và quyết liệt là chưa bằng. Do vậy, không những lượng thông tin, mà mức độ tác động của những thông tin về các ứng cử viên đối với cử tri còn hạn chế. Hơn nữa, tuy chưa có khảo sát chính thức, mặc dù cử tri ở nước ta rất quan tâm tới bầu cử, nhưng theo cảm nhận của chúng tôi, một bộ phận cử tri không nhỏ chỉ quan tâm chung, biết đến bầu cử, chứ chưa có sự quan tâm sát sao, chưa tường tận về những vấn đề cốt lõi của bầu cử, trong đó có những thông tin về các ứng cử viên, ví dụ như: các ứng cử viên xuất thân từ giới nào? kinh nghiệm và xu hướng chính trị ra sao? năng lực đại diện đến đâu? kế hoạch tranh cử có thuyết phục và khả thi không? … Do đó, trước khi lựa chọn trên phiếu bầu, những thông tin đó là cần thiết cho cử tri, đặc biệt là thông tin về hình ảnh giúp cử tri nhớ lại và định vị chính xác hơn những ứng cử viên mà mình đã “loáng thoáng thấy” đâu đó khi xem ti vi hoặc nghe trên radio… nhằm hạn chế tình trạng bầu đại, hoặc các lá phiếu “vô hồn”, vừa bầu xong mà không nhớ đã bầu ai…

- Một mặt, cần tăng cường hướng dẫn cách thức lựa chọn trên phiếu bầu đối với cử tri, mặt khác, không nên coi phiếu bầu viết thêm tên người ngoài danh sách là phiếu không hợp lệ, mà nên giải quyết theo hướng không công nhận những người được viết thêm và căn cứ vào ý chí chủ quan của cử tri để kết luận phiếu bầu là hợp lệ hay không hợp lệ.

- Bổ sung về việc phân loại phiếu bầu theo hướng quy định chặt chẽ không những tổng số phiếu phát ra, tổng số phiếu thu về, số phiếu hợp lệ, số phiếu không hợp lệ mà cả số phiếu không sử dụng, số phiếu bị hỏng (phiếu hư hỏng do cử tri gạch nhầm, gạch hỏng đưa lại để đổi phiếu khác, phiếu in lỗi, in mờ, phiếu bị rách),... Tất cả phải được lưu trữ, bảo quản chặt chẽ. Điều này không những thể hiện tính minh bạch trong bầu cử, mà còn góp phần đảm  bảo việc kiểm phiếu được chặt chẽ cũng như có cơ sở để xác minh, giải quyết và kết luận khi có những khiếu nại, tố cáo liên quan đến phiếu bầu.

[1] Chẳng hạn, trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2000, một phần lớn số phiếu bầu ở bang Florida, cử tri bỏ phiếu bằng cách “đục lỗ thẻ”: lá phiếu được làm trên một chiếc thẻ nơi người ta đục lỗ bên cạnh tên của ứng cử viên, hoặc chiếc thẻ được đưa vào một bộ phận ứng với lá phiếu và sau đó phiếu được đục lỗ. Thiết kế của lá phiếu làm cho một số cử tri lúng túng, đặc biệt là những người cao tuổi. Điều này có thể khiến cử tri bỏ phiếu cho một ứng cử viên không phải là người mà họ định bầu. Đây là hình thức bỏ phiếu gây tranh cãi trong việc kiểm phiếu của cuộc bầu cử  Tổng thống Mỹ năm 2000 tại bang Florida. Do hậu quả của trường hợp này, các thiết bị đục lỗ thẻ cũng dần dần bị loại bỏ (Bầu cử ở Mỹ năm 2004, Trung tâm thông tin tư liệu, Phòng văn hóa thông tin, Tổng lãnh sự quán Hoa Kỳ tại TP. Hồ Chí Minh, tr. 22, 23).

[2] Ví dụ, ngày 16/10/2005, cử tri Estonia đi bầu chính quyền địa phương và đây là lần đầu tiên họ có thể lựa cách bỏ phiếu qua internet. Hệ thống bầu cử qua Internet đã được một số quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) áp dụng, trong đó có Anh và Ireland cho phép bầu cử qua internet (Theo: Bầu cử thời số ho á, VietNamNet (online), 15/10/2005).

[3] Electoral System and Ballot Type Implications for the Count, http://127.0.0.1:800/Default/www.aceproject.org/main/english/vc/vca.htm.

[4] Electoral Systems Counting Requirements, http://127.0.0.1:800/Default/www.aceproject.org/main/english/vc/vca01.htm.

[5] Ví dụ, số ứng cử viên trong danh sách là 6, đơn vị bầu cử đó được bầu 3. Như vậy cử tri phải “vừa gạch, vừa tính”, đại loại như: nếu gạch 2 (6-2= 4), thì số lượng ứng cử viên được chọn vẫn vượt quá con số ấn định (và như vậy là phiếu bầu không hợp lệ) … nên phải gạch thêm là 3 (vì 6 -3 = 3) … Đó là những cử tri còn biết, đối với không ít cử tri, vấn đề không hoàn toàn đơn giản như vậy vì họ không chú tâm…

[6] Đương nhiên, hướng dẫn cụ thể để cử tri đánh dấu mang tính thống nhất là cách tốt nhất. Tuy nhiên, ở nhiều nước, việc đánh dấu khác nhau có thể vẫn được chấp nhận, nếu ý định của cử tri được khẳng định. Một số nước, chẳng hạn như Philippines, pháp luật quy định chấp nhận việc đánh dấu khác nhau, miễn là rõ ràng, thậm chí có thể viết vào phiếu bầu.

Xem: Sorting of Ballots, http://127.0.0.1:800/Default/www.aceproject.org/main/english/vc/vcc04. htm.

[7] Sau đó, tinh thần này tiếp tục trong Luật bầu cử đại biểu Quốc hội năm 1959 (Điều 44, 55), Pháp lệnh về việc bầu cử Hội đồng nhân dân các cấp năm 1962 (Điều 47, 48). Sau đó là Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội năm 1980 (Điều 48), Luật bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân năm 1983 (Điều 45) quy định “nước đôi”: có thể phiếu bầu là phiếu trắng (cử tri bầu ai thì ghi tên vào phiếu bầu, hoặc phiếu bầu ghi sẵn tên ứng cử viên, cử tri bầu ai thì để tên, gạch người không tín nhiệm - tương tự hiện nay). Đến Luật bầu cử Hội đồng nhân dân năm 1989 (Điều 43§) đến nay, thì quy định như hiện nay.

[8] Chẳng hạn: trước hết họ tập hợp những phiếu hỏng, như phiếu in sai (lỗi), phiếu cử tri gạch sai, gạch nhầm, làm rách… mà cử tri trả lại. Những phiếu này, nếu quản lý đúng thì không có trong thùng phiếu. Tuy nhiên, nó phải được cô lập và thống kê (kể cả số phiếu phát ra, phiếu chưa sử dụng…). Điều này rất quan trọng trong việc kiểm soát phiếu bầu. Sau đó mới tập hợp các phiếu không hợp lệ. Xem: Separating Spoiled/Rejected Ballots, http://127.0.0.1:800/Default/www.aceproject.org/main/english/vc/vcc04b.htm

[9] Có lẽ, do thấy Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội quy định về phiếu hợp lệ và không hợp lệ chưa chặt chẽ, nên Uỷ ban Thường vụ Quốc hội có hướng dẫn thêm trong bản Hướng dẫn một số điểm về việc tổ chức cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội Khóa XII ban hành kèm theo Nghị quyết số 1078/2007/NQ/UBTVQH11 ngày 29/ 01/2007, tại  Điều 18  có hướng dẫn theo hướng liệt kê rõ các loại phiếu hợp lệ và phiếu không hợp lệ. Tuy nhiên, hướng dẫn trên không bao trùm hết các loại phiếu bầu. Chẳng hạn, phiếu gạch tên các ứng cử viên không được tín nhiệm, nhưng không gạch hết họ và tên không được công nhận là phiếu hợp lệ, nhưng lại không xếp vào phiếu không hợp lệ…

[10] Chẳng hạn, trong một đơn vị bầu cử có 5 ứng cử viên được bầu 3 đại biểu. Nếu một cử tri nào đó chỉ chọn một ứng cử viên trong danh sách và ghi thêm 2 người khác. Như vậy, phải coi là cử tri này bầu 3 người, nhưng 2 người ghi thêm không được công nhận, chỉ có một người trong danh sách là được công nhận (và phải được công nhận). Nhưng nếu cử tri chọn 2 người trong danh sách và ghi thêm 2 người khác, thì phiếu này là không hợp lệ, vì phiếu bầu này bầu 4 người…

[11] Điều 46 (SL51): “Những phiếu có biên tên một hay nhiều người không ứng cử coi như vẫn hợp lệ, nhưng những tên thừa thì rút đi kể như là không viết vào. Ban phụ trách cuộc bầu cử không được xoá bỏ trong phiếu bầu”; Điều 45 Luật bầu cử đại biểu Quốc hội năm 1959: “Những phiếu bầu có biên tên một hoặc nhiều người không ứng cử vẫn được coi là hợp lệ, song tên những người không ứng cử này thì không kể”; Điều 46 Luật bầu cử đại biểu Quốc hội năm 1980: “Những phiếu bầu cử có ghi tên một hay nhiều người không ứng cử vẫn được coi là hợp lệ, nhưng khi kiểm phiếu chỉ tính những người có tên trong danh sách ứng cử”; Điều 47, Luật bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân 1983 quy định: “Những phiếu có ghi tên những người được giới thiệu ra ứng cử cùng với tên những người không được giới thiệu ra ứng cử vẫn được coi là phiếu hợp lệ, song không kể tên những người không được giới thiệu ra ứng cö”.

 

 (Bài viết đăng trên TCNCLP số 95, tháng 4/2007)

Vũ Văn Nhiêm
Ý kiến của bạn
Tên của bạn
Địa chỉ
Email
Điện thoại
Tệp đính kèm
 
 
gửi đi
CÁC TIN KHÁC:
Bổ sung địa vị pháp lý của Kiểm toán Nhà nước và Tổng Kiểm toán Nhà nước trong Hiến pháp (15/01/2013)
Cơ chế kiểm soát hoạt động tư pháp - những vấn đề đang đặt ra và phương hướng đổi mới (15/01/2013)
Bàn thêm về vấn đề sửa đổi Hiến pháp 1992 nhìn từ nguyên tắc chủ quyền nhân dân (11/10/2012)
Những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện về điều kiện hoạt động của đại biểu Quốc hội (20/02/2012)
Góp bàn về Sửa đổi Hiến pháp ở Việt Nam (23/09/2011)
Lại bàn về bài học từ Hiến pháp 1946 (22/09/2011)
Quy trình sửa đổi, bổ sung hiến pháp và sự lựa chọn cho Việt Nam trong bối cảnh hiện nay (19/09/2011)
Lại bàn về bài học từ Hiến pháp 1946 (22/09/2011)
6.jpg
Đồng chí Lê Bộ Lĩnh, Phó Chủ nhiệm VPQH phát biểu khai mạc Hội thảo "Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và xã hội trong thúc đẩy thực thi các quy định pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã"
Số 03 ((212) tháng 2/2012) 05/02/2012
 
Tội phạm xâm hại tình dục trẻ em và vấn đề bảo vệ quyền trẻ em qua công tác xét xử ở khu vực miền Trung - Tây nguyên

Tổng quan và đánh giá các quy định của pháp luật về đại biểu Quốc hội ở Việt Nam

các điều kiện bảo đảm thực hiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước

kinh nghiệm xây dựng thể chế tự quyết cho các thành phố văn minh

Vai trò của Toà Hành chính trong bảo đảm quyền công dân theo Luật Tố tụng hành chính năm 2015

về tính độc lập và quyền miễn trừ của thẩm phán

Những nội dung về bảo vệ môi trường trong xây dựng và phát triển các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt

Mô hình hợp tác nghề cá ở các vùng biển chồng lấn, đang tranh chấp của một số quốc gia

Đối tượng của quyền hưởng dụng trong pháp luật Việt Nam

Quản lý phát triển xã hội vùng dân tộc và dân tộc thiểu số ở nước ta

Tìm kiếm
Tìm kiếm nâng cao
 
Hiển thị tốt nhất trên trình duyệt Firefox

    Trang chủ | Liên hệ | Sơ đồ website Trang thông tin điện tử của Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp – Văn phòng Quốc hội
Giấy phép xuất bản số: 37/GP-BC-BVHTT, cấp ngày: 08/04/2005 • Tổng Biên tập: Ts. Phạm Văn Hùng
Toà soạn: 27A Võng Thị – Tây Hồ – Hà Nội: Điện thoại: 08043359 - 08043362• Fax: 08048486• Email: nclp@qh.gov.vn

Ghi rõ nguồn "Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp" khi phát hành lại thông tin từ website này
Bản quyền thuộc về Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp. Phát triển bởi Công ty Tinh Vân