Thứ nhất, ngôn ngữ sử dụng cần nhất quán, lô gíc 

Pháp lệnh Bưu chính, viễn thông (PLBCVT) Điều 2, Phạm vi điều chỉnh quy định: “...quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động bưu chính, viễn thông”. Tương tự như vậy, Khoản 4 Điều 5, Khoản 1 Điều 6, Điều 8 và Khoản 3 Điều 9 cũng sử dụng cụm từ tổ chức, cá nhân. Nhưng trong Điều 3, đối tượng áp dụng là “…tổ chức, cá nhân Việt Nam, tổ chức, cá nhân nước ngoài tại Việt Nam”.

Theo chúng tôi, để đảm bảo tính nhất quán của văn bản nên thống nhất ghi ở Điều 2 nhưng có hướng dẫn cách hiểu cho toàn bộ phần còn lại của PLBCVT. Do đó, Điều 2 phải sửa đổi như sau: “Pháp lệnh này quy định… quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân Việt Nam, tổ chức, cá nhân nước ngoài tại Việt Nam (sau đây gọi là tổ chức, cá nhân) tham gia hoạt động bưu chính, viễn thông”.

Về chủ thể “Việt Nam” tại điều 3 về đối tượng áp dụng, nêu rõ “...điều ước quốc tế mà Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký kết hoặc gia nhập” và tại khoản 3 điều 10, có ghi tên nước Việt Nam dưới dạng đầy đủ. “...nhằm mục đích chống lại Nhà nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam...”  Nhưng khoản 6 điều 5 quy định “...phù hợp với pháp luật Việt Nam... điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc gia nhập”, và tại điểm c, d khoản 9, điều 10 cũng ghi tên nước giản lược: “...thuộc quyền quản lý của Việt Nam...”.

Do đó, để tôn trọng tính thống nhất, lôgic chặt chẽ của một văn bản luật kết hợp với  việc đảm bảo được yêu cầu mang tính chính trị, nên cân nhắc lựa chọn để sử dụng một trong hai cụm từ trên một cách thống nhất.

Thứ hai, cần xác định rõ nội dung thuật ngữ chuyên môn

Các cụm từ: hoạt động viễn thông, an ninh thông tin (Điều 2, Điều 6 của Pháp lệnh) chưa được xác định rõ ràng nội hàm trong PLBCVT. Nếu căn cứ vào khoản 1 Điều 2, Nghị định số 160/2004/NĐ-CP ngày 03/9/2004 của Chính phủ hướng dẫn thi hành một số điều của PLBCVT (Nghị định 160) có thể hiểu hoạt động viễn thông bao gồm: 1/ Hoạt động thiết lập mạng viễn thông; 2/ Hoạt động cung cấp và sử dụng dịch vụ viễn thông; 3/ Hoạt động sản xuất và xuất nhập khẩu thiết bị viễn thông; 4/ Hoạt động thi công lắp đặt công trình viễn thông.

Tuy nhiên, cách hiểu đó dựa trên phương pháp suy luận, chưa phải là giải thích chính thức theo quy định pháp luật nên không có giá trị bắt buộc áp dụng. Do chưa được giải thích rõ ràng nên gây ra một số cách hiểu chưa thống nhất như sau:

 1/ Có ý kiến cho rằng, các quan hệ xã hội được điều chỉnh trong Nghị định 55 của Chính phủ ban hành ngày 23/8/2001 về quản lý, cung cấp và sử dụng dịch vụ Internet không thuộc phạm vi điều chỉnh của PLBCVT;

2/ Trong dự thảo thông tư hướng dẫn về quản lý đại lý Internet[1], các nhà làm luật đã không đưa PLBCVT, Nghị định 160 vào phần căn cứ pháp lý mặc dù hai văn bản này có những quy định điều chỉnh hoạt động liên quan đến Internet và đại lý Internet;

3/ Tần số vô tuyến điện không thuộc hoạt động viễn thông v.v..

Trên thực tế, chưa có văn bản pháp luật nào kể cả trong PLBCVT đưa ra định nghĩa cụm từ “an ninh thông tin”. Trong khi  đó trong PLBCVT và các Nghị định hướng dẫn đều đề cập đến nhiều quy định về nghĩa vụ đảm bảo an ninh thông tin. Điều này gây khó khăn trong việc các chủ thể có liên quan thực hiện nghĩa vụ khi không xác định thống nhất nội dung an ninh thông tin.

Vì vậy, nhà làm luật cần hướng dẫn cách hiểu thống nhất nội dung những thuật ngữ chuyên môn tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình giải thích và vận dụng pháp luật.

Thứ ba, sửa đổi cách diễn đạt và sử dụng từ ngữ

Khoản 2 điều 6 quy định: Cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp phải áp dụng các biện pháp bảo đảm an toàn mạng bưu chính, mạng viễn thông của mình và an ninh thông tin. Cách diễn đạt khiến người đọc có thể hiểu, chỉ khi mạng bưu chính, viễn thông thuộc quyền quản lý của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, họ mới có trách nhiệm đảm bảo an toàn, còn trách nhiệm đảm bảo an ninh thông tin thì phải thực hiện cả với mạng “không phải của mình”. Đây không phải là cách hiểu mà các nhà làm luật mong muốn, nguyên nhân là do diễn đạt chưa rõ.

Thêm vào đó, việc liệt kê các chủ thể: cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp dẫn đến vừa thiếu, vừa thừa. Bởi vì, bản thân từ “tổ chức” là một danh từ chung đã bao hàm cả “cơ quan”, “doanh nghiệp”. Nhưng nếu không dùng từ “tổ chức” thì thiếu các chủ thể khác được thừa nhận trong hệ thống luật Việt Nam mà điển hình là “Hợp tác xã”. Do đó, chỉ cần dùng cụm từ “các tổ chức” thay cho cụm từ “cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp” là đảm bảo đầy đủ các chủ thể.

Thứ tư, thay đổi nội dung trong các điều luật cho phù hợp

Nội dung điều 1 và điều 5 là chính sách của Đảng và Nhà nước về bưu chính, viễn thông (Xem hộp).   

Nội dung chính sách của Đảng và Nhà nước về bưu chính, viễn thông có thể tìm thấy trong hàng loạt văn bản như: Nghị quyết 26-NQ/TW ngày 30/3/1991 của Bộ Chính trị về khoa học và công nghệ trong sự nghiệp đổi mới; Nghị quyết hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành TW (khoá VII) ngày 30/7/94; Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII; Chỉ thị 58-CT/TW ngày 17/10/2000 về đẩy mạnh và phát triển công nghệ thông tin phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá; kết luận Hội nghị Trung ương lần 6 Ban chấp hành TW (khoá IX) về khoa học công nghệ trong lĩnh vực bưu chính viễn thông và công nghệ thông tin; Nghị quyết số 49/CP ngày 4/8/1993 về phát triển công nghệ thông tin trong những năm 90...

Chính sách có nội dung mang tính định hướng. Luật là văn bản thể chế hoá chính sách của Đảng, Nhà nước và đảm bảo thực hiện. Những điều luật của Pháp lệnh và các văn bản có liên quan đã bao hàm việc cụ thể hoá chính sách. Do vậy, để đảm bảo sự ngắn gọn, chính xác, tính thực thi cao cũng như tránh được sự lợi dụng pháp luật để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, không nhất thiết phải đưa những nội dung chính sách  vào Pháp lệnh.

Sửa đổi những nội dung nêu trên trong phần “Những quy định chung” của PLBCVT chính là đảm bảo quy định tại điều 5 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996 (đã được sửa đổi bổ sung năm 2002)[2] hướng đến đến bốn tiêu chí quan trọng hàng đầu của một văn bản quy phạm pháp luật: Nhất quán về mặt logic pháp lý, chặt chẽ về kỹ thuật lập pháp, chính xác về khoa học và phù hợp với thực tiễn./.