Diễn đàn về nhà nước, pháp luật, chính sách
ISSN 1859-297X Thứ năm, 25/05/2017, 08:33(GMT+7)
 
Khoa học - công nghệ, môi trường

Trợ giúp lập pháp của IAEA trong xây dựng khung pháp luật hạt nhân
Luật Hạt nhân đang được Chính phủ soạn thảo với mục tiêu trình Quốc hội thông qua vào năm 2007. Chúng tôi xin được giới thiệu tới bạn đọc vai trò trợ giúp lập pháp của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) trong quá trình xây dựng khung pháp luật hạt nhân ở các nước, trong đó có Việt Nam.

 

Ngay khi khởi đầu việc sử dụng năng lượng hạt nhân và bức xạ iôn hoá phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, nhiều chính phủ đã nhận thức rằng những quy định pháp luật chặt chẽ đóng một vai trò chủ yếu để đảm bảo an toàn sức khoẻ nhân dân và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, do đặc tính của năng lượng hạt nhân và bức xạ iôn hoá, quy phạm pháp luật điều chỉnh các hoạt động hạt nhân trong phạm vi lãnh thổ quốc gia nhiều khi lại ảnh hưởng đến lợi ích của quốc gia khác hoặc của cộng đồng quốc tế nói chung. Ví dụ: một số hoạt động hạt nhân có thể gây nguy cơ ô nhiễm môi trường hoặc làm tổn thương đến con người ở ngoài biên giới quốc gia, chẳng hạn như tai nạn nhà máy điện hạt nhân hoặc việc vận chuyển quá cảnh chất thải phóng xạ...

Tính toàn cầu ngày càng tăng của công nghệ hạt nhân làm nảy sinh những vấn đề như trách nhiệm dân sự đối với tổn thương về người hoặc thiệt hại vật chất gây ra bởi các hoạt động ngoài quyền phán quyết của quốc gia nạn nhân. Trong thời gian vừa qua, sự quan tâm của cộng đồng quốc tế tập trung vào những nguy cơ từ việc vật liệu hạt nhân của một nước có thể được sử dụng trong hoạt động khủng bố ở một nước khác. Khung pháp luật quốc gia, gồm cả lập pháp và hành pháp, cũng cần phản ánh được khả năng của quốc gia trong việc tham gia vào thị trường hạt nhân và việc nhận viện trợ kỹ thuật từ các cơ quan chính phủ cũng như các tổ chức thương mại. Nếu như vật liệu hạt nhân hoặc công nghệ hạt nhân không được kiểm soát trong khung pháp luật, thì hoàn toàn có nguy cơ xảy ra những tổn hại do phóng xạ trong quá trình chuyển giao công nghệ hoặc nhận viện trợ, gây thiệt hại cho nhà cung cấp hoặc cộng đồng quốc tế nói chung. Ngay cả khi nếu quốc gia có khung pháp luật được xây dựng công phu và hoàn chỉnh, nhưng không phù hợp với các tiêu chuẩn hoặc quy trình trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân, cũng có thể gây ra những cản trở cho hoạt động kinh doanh, hợp tác hoặc viện trợ.

 

Vì lý do đó, nhiều hiệp ước hoặc công ước đã đề ra các quy định yêu cầu nước tham gia vào điều ước quốc tế đó phải ban hành một khung pháp luật để quản lý và điều hành từng loại hình hoạt động hạt nhân. Các quốc gia ngày càng nhận thức được nhu cầu xây dựng và tăng cường hệ thống pháp luật liên quan tới các hoạt động hạt nhân đang được tiến hành hoặc đang được lập kế hoạch.

Hoạt động trợ giúp lập pháp của IAEA

Từ nhiều năm nay, IAEA đã giúp đỡ các nước thành viên xây dựng hệ thống pháp luật quốc gia trong lĩnh vực hạt nhân. Đầu năm 1997, IAEA đã đánh giá lại quy trình trợ giúp lập pháp của mình với mục tiêu giúp các nước thành viên xây dựng một hệ thống pháp luật hạt nhân toàn diện, hài hoà và thường xuyên được cập nhật. Chương trình trợ giúp lập pháp mà IAEA triển khai gồm có ba yếu tố cơ bản:

·   Tác động đến từng nước để tạo lập mối quan hệ lâu dài và liên tục;

·   Kết hợp giữa các vấn đề pháp luật và kỹ thuật, đòi hỏi các luật gia và các nhà kỹ thuật phải cộng tác chặt chẽ với nhau;

·   Chuyển giao kiến thức và kỹ năng bằng cách phối hợp nhiều phương pháp khác nhau như hội thảo, tập huấn, hỗ trợ việc xây dựng dự thảo luật; xuất bản tài liệu tham khảo về việc đánh giá và việc dự thảo pháp luật hạt nhân quốc gia.

Mối quan hệ lâu dài

Việc phát triển và hoàn thiện hệ thống pháp luật hạt nhân không thể thực hiện được trong một sớm một chiều. Tại hầu hết các nước, quy trình lập pháp là một quy trình phức tạp và thường bị kéo dài với sự tham gia của nhiều cơ quan. Ngay cả việc ban hành quy phạm pháp luật cơ bản nhất cũng có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm để đi từ khái niệm ban đầu đến việc thông qua cuối cùng. Hơn nữa, việc thi hành hiệu quả luật pháp hạt nhân quan trọng hơn nhiều việc chỉ ban hành một đạo luật trên giấy. Những bài học rút ra trong quy trình này phải được thể hiện đầy đủ trong báo cáo đánh giá thường xuyên để làm căn cứ sửa đổi hoặc bổ sung luật. Vì lý do đó, các nước có nhu cầu trợ giúp lập pháp phải cam kết là hoạt động lập pháp sẽ được định kỳ rà soát và thảo luận.

Kết hợp kỹ thuật và pháp luật

Muốn thiết lập và duy trì một khung pháp luật phù hợp để quản lý năng lượng hạt nhân và bức xạ iôn hoá, cần phải có sự tham gia đầy đủ của chuyên gia kỹ thuật và chuyên gia pháp luật. Người được đào tạo về luật nhưng không có kiến thức về vật liệu hạt nhân, công nghệ hạt nhân và an toàn bức xạ có thể chủ trương áp dụng các quy tắc hoặc nguyên tắc của ngành luật khác. Mặc dù có vẻ thuận tiện và phù hợp với cơ cấu pháp luật chung của quốc gia, nhưng giải pháp như vậy không thể quy định việc bảo vệ thích hợp trước nguy cơ đặc biệt từ công nghệ hạt nhân mà còn có thể gây trở ngại cho công nghệ hạt nhân phát triển. Ngược lại, nếu luật hạt nhân chỉ do chuyên gia khoa học và kỹ thuật soạn thảo, thiếu sự tham gia của chuyên gia pháp luật, luật hạt nhân sẽ không có hiệu lực và hiệu quả bởi thiếu tính khả thi, không hoà nhập được vào mạng lưới quy phạm pháp luật phức tạp đang điều chỉnh mọi hoạt động của quốc gia.

Hội thảo và tập huấn

IAEA đang tài trợ cho các cuộc hội thảo hoặc tập huấn về nhiều lĩnh vực hoạt động của mình, coi đây là một biện pháp hiệu quả để cung cấp thông tin chi tiết cho số đông người. Đối với việc trợ giúp lập pháp, hai hình thức hội thảo được sử dụng là:

Thứ nhất, hội thảo khu vực để giải quyết những yếu tố cơ bản của một bộ khung pháp luật hạt nhân. Các chuyên gia pháp luật và kỹ thuật do IAEA cử hoặc mời sẽ trình bày về sự phát triển của luật hạt nhân, về những nguyên tắc và yếu tố chính của luật hạt nhân và các văn bản thi hành luật. Người tham dự hội thảo sẽ thực hiện những nghiên cứu tình huống (case study) nhằm tìm ra được con đường áp dụng những nguyên tắc cơ bản vào việc xây dựng và thực thi luật hạt nhân và các văn bản dưới luật ở nước mình.

Thứ hai, tập trung vào việc thi hành pháp luật hạt nhân. Ngoài bài giảng của chuyên gia và báo cáo nghiên cứu tình huống, học viên còn được yêu cầu cung cấp thông tin về tình hình và khả năng phát triển của luật hạt nhân ở nước mình. Báo cáo của học viên mỗi nước sẽ cho những học viên khác thấy được những vấn đề nảy sinh và được giải quyết của nhiều nước khác nhau, giúp thúc đẩy việc kết hợp hài hoà các nền luật pháp để có tiếng nói chung.

Hỗ trợ xây dựng dự thảo

Pháp luật hạt nhân của mỗi nước phải phản ánh được truyền thống và đặc điểm pháp luật của nước đó. Vì vậy, việc trợ giúp dự thảo pháp luật hạt nhân của IAEA khởi đầu với việc các chuyên gia (của nước đề nghị trợ giúp) xây dựng dự thảo sơ bộ và biên dịch dự thảo ra ngôn ngữ làm việc – thường là tiếng Anh. Một chuyên gia có kinh nghiệm về luật hạt nhân sẽ được mời nhận xét văn bản đó để Phòng Công tác Pháp luật (của IAEA) thực hiện góp ý chi tiết. Thông thường là các chuyên gia sẽ được chỉ định để phân tích Dự Luật theo ba khía cạnh.

Một là, Dự Luật sẽ được đánh giá theo các nguyên tắc soạn thảo pháp luật cơ bản được áp dụng cho mọi ngành luật, như là tính rõ ràng, ổn định lâu dài, hoàn chỉnh, tính khả thi, cấu trúc chặt chẽ, không mâu thuẫn hoặc chồng chéo trong khuôn khổ Dự Luật hoặc với các văn bản quy phạm pháp luật khác.

Hai là, Dự Luật sẽ được xem xét và đánh giá theo tiêu chí bao quát được các hoạt động liên quan đến năng lượng hạt nhân và bức xạ iôn hoá; chủ yếu được phản ánh trong các tiêu chuẩn của IAEA. Mặc dù không bắt buộc đối với các nước thành viên IAEA (trừ trường hợp các dự án do IAEA tài trợ), các tiêu chuẩn này là những chỉ dẫn quan trọng để hoạt động hạt nhân được thuận lợi và giúp các nước hoà hợp được khung pháp luật của mình với khung pháp luật của các nước khác khi sử dụng vật liệu hạt nhân hoặc công nghệ hạt nhân.

Ba là, xem xét, đánh giá sự phù hợp của Dự Luật với các quy định của những điều ước quốc tế trong lĩnh vực hạt nhân mà nước đưa ra Dự Luật đã (hoặc dự định) ký kết hoặc gia nhập.

Từ việc xem xét nói trên, các khuyến cáo và các vấn đề phát sinh sẽ được đưa ra để các nhà soạn thảo và các cơ quan, tổ chức liên quan hoàn chỉnh Dự thảo. Sau khi xem xét, đánh giá bước đầu văn bản, một loạt các hoạt động trợ giúp có thể được tiến hành theo đề nghị của nước thành viên. Một cuộc họp sẽ được tổ chức, thông thường là tại Trụ sở của IAEA ở Vienna, với sự tham gia của các chuyên gia lập pháp và kỹ thuật để thảo luận về những góp ý cho Dự Luật. Bước tiếp theo là soạn một Dự Luật sửa đổi và xem xét thêm; việc này do một chuyên gia thực hiện với sự tham vấn của Phòng Công tác Pháp luật của IAEA. Các cuộc gặp gỡ giữa IAEA với các đại diện của Chính phủ (và nếu thích hợp, các nhà lập pháp của Quốc hội) để xem xét vấn đề pháp luật của Dự Luật có thể được thu xếp tại thủ đô của nước nhận trợ giúp. Phương pháp cơ bản của IAEA thực hiện trong tất cả các giai đoạn trên là đưa ra những ý kiến góp ý và khuyến cáo nhằm hoàn thiện văn bản sao cho, nó đáp ứng tốt nhất các tiêu chuẩn và cam kết quốc tế.

 

 

Xuất bản tài liệu tham khảo về pháp luật hạt nhân

Một hoạt động quan trọng của IAEA là xuất bản các tài liệu để sử dụng trực tiếp trong hoạt động trợ giúp, đồng thời để các nước thành viên sử dụng trong quá trình xây dựng pháp luật của mình.

Trong quá trình biên soạn các tài liệu trợ giúp lập pháp của IAEA, một vấn đề sớm được xem xét là làm thế nào để tài liệu có tính thực tiễn và hữu ích, đưa ra được một luật hoặc quy chế mẫu để nước thành viên có thể chấp nhận (với những thay đổi thích hợp phản ánh đặc thù của từng quốc gia) như là một đạo luật cơ bản về năng lượng hạt nhân và an toàn bức xạ. Trong khi cố gắng đưa ra một văn bản như vậy, phải giải quyết được sự khác nhau cơ bản giữa các nước về pháp luật, kỹ thuật, kinh tế, chính trị, xã hội đã làm cho luật mẫu trở nên không thực tế. Pháp luật hạt nhân phải nằm trong tổng thể hệ thống pháp luật mà nhà nước đã thiết lập để điều hành chung mọi hoạt động kinh tế - xã hội.

Phát triển pháp luật hạt nhân trên toàn cầu

Đặt vào tiến trình lịch sử nhân loại, công nghệ hạt nhân là một công nghệ non trẻ chỉ với 60 năm phát triển. Bộ luật đầu tiên của loài người đã được nhà vua Hammurabi của xứ Babylon ban hành vào thế kỷ XVIII trước công nguyên. Vì thế mà so với bốn ngàn năm tuổi của lịch sử pháp luật, pháp luật hạt nhân vẫn đang là đứa trẻ sơ sinh. Pháp luật hạt nhân về cơ bản đã phát triển trong hệ thống pháp luật quốc gia của nước có sử dụng năng lượng hạt nhân. Mặc dù đã có thông tin và trao đổi, luật hạt nhân vẫn cần phải đạt được tính vững chắc và hài hoà với một số ngành luật khác. Các điều ước quốc tế đã đặt yêu cầu thống nhất ở mức cao hơn. Tuy nhiên, yêu cầu này phải được thể hiện trong quy phạm pháp luật quốc gia. Chương trình trợ giúp lập pháp của IAEA sẽ tăng thêm khả năng của các nước trong việc xây dựng các quy phạm pháp luật để quản lý và điều hành ngành hạt nhân non trẻ, tham gia vào sự phát triển hài hoà và vững chắc hơn của luật pháp hạt nhân quốc tế. /.

(Bài viết đăng trên TCNCLP số 57, tháng 8/2005)

Hộp

Các ứng dụng kỹ thuật hạt nhân đã được triển khai ở Việt Nam từ lâu và đang phát triển nhanh chóng cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ nhân dân, việc sử dụng nguồn phóng xạ, chất phóng xạ, thiết bị phát bức xạ đang phát triển rộng rãi trong nhiều ngành, trên nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội và tại nhiều địa phương khắp ba miền, cả trong khu vực nhà nước và khu vực tư nhân. Nhưng như một con dao hai lưỡi, nếu các ứng dụng ấy không được quản lý và kiểm soát chặt chẽ, tất yếu sẽ xảy ra những hậu quả khôn lường và lâu dài cho con người và môi trường. Nhận thức tầm quan trọng của việc tăng cường quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và an toàn hạt nhân, ngày 25/06/1996, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh An toàn và kiểm soát bức xạ.

Trong Chiến lược phát triển kinh tế xã hội 2001-2010 được thông qua tại Đại hội Đảng IX có đề ra nhiệm vụ "Nghiên cứu phương án sử dụng năng lượng nguyên tử ". Hiện nay các cơ quan chức năng đang hoàn thiện báo cáo tiền khả thi về việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên ở nước ta để trình Chính phủ xem xét. Thực hiện Chương trình xây dựng pháp luật 2002-2007 đã được Quốc hội khoá XI thông qua, Chính phủ đã giao cho Bộ Khoa học và công nghệ chủ trì triển khai dự án xây dựng Luật Hạt nhân với mục tiêu trình Quốc hội thông qua luật này vào năm 2007. Trong quá trình soạn thảo luật, Việt Nam đã nhận được sự giúp đỡ song phương và đa phương từ các nước như Pháp, Nhật và đặc biệt là từ Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA).

Hộp

Các ứng dụng kỹ thuật hạt nhân đã được triển khai ở Việt Nam từ lâu và đang phát triển nhanh chóng cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ nhân dân, việc sử dụng nguồn phóng xạ, chất phóng xạ, thiết bị phát bức xạ đang phát triển rộng rãi trong nhiều ngành, trên nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội và tại nhiều địa phương khắp ba miền, cả trong khu vực nhà nước và khu vực tư nhân. Nhưng như một con dao hai lưỡi, nếu các ứng dụng ấy không được quản lý và kiểm soát chặt chẽ, tất yếu sẽ xảy ra những hậu quả khôn lường và lâu dài cho con người và môi trường. Nhận thức tầm quan trọng của việc tăng cường quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và an toàn hạt nhân, ngày 25/06/1996, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh An toàn và kiểm soát bức xạ.

Trong Chiến lược phát triển kinh tế xã hội 2001-2010 được thông qua tại Đại hội Đảng IX có đề ra nhiệm vụ "Nghiên cứu phương án sử dụng năng lượng nguyên tử ". Hiện nay các cơ quan chức năng đang hoàn thiện báo cáo tiền khả thi về việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên ở nước ta để trình Chính phủ xem xét. Thực hiện Chương trình xây dựng pháp luật 2002-2007 đã được Quốc hội khoá XI thông qua, Chính phủ đã giao cho Bộ Khoa học và công nghệ chủ trì triển khai dự án xây dựng Luật Hạt nhân với mục tiêu trình Quốc hội thông qua luật này vào năm 2007. Trong quá trình soạn thảo luật, Việt Nam đã nhận được sự giúp đỡ song phương và đa phương từ các nước như Pháp, Nhật và đặc biệt là từ Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA).

Đinh Ngọc Quang
Ý kiến của bạn
Tên của bạn
Địa chỉ
Email
Điện thoại
Tệp đính kèm
 
 
gửi đi
CÁC TIN KHÁC:
Vai trò và hoạt động của các tổ chức xã hội trong việc bảo vệ, giám sát môi trường (17/10/2011)
Quyền sở hữu trí tuệ và quyền tiếp cận dược phẩm dưới góc độ quyền con người (20/09/2011)
Đấu tranh phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường (10/05/2011)
Môi trường với quyền con người và vận dụng quyền con người trong bảo vệ môi trường ở Việt Nam (23/06/2010)
Sự cần thiết xây dựng Luật phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ Việt Nam (09/06/2009)
Pháp luật về đa dạng sinh học: thực trạng và những tồn tại trước khi có Luật đa dạng sinh học (17/10/2008)
Cần pháp luật hoá giao dịch thương mại điện tử ở nước ta (11/04/2008)
Pháp luật về đa dạng sinh học: thực trạng và những tồn tại trước khi có Luật đa dạng sinh học (17/10/2008)
8.jpg
Đồng chí Uông Chu Lưu, Phó Chủ tịch Quốc hội trao quyết định bổ nhiệm đồng chí Nguyễn Đình Quyền làm Viện trưởng Viện NCLP
Số 03 ((212) tháng 2/2012) 05/02/2012
 
Thực trạng và nhu cầu giải thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh ở Việt Nam

Mối quan hệ giữa quyền tiếp cận thông tin của công dân và nhà báo trong hai dự thảo luật

Công khai thông tin với việc thực hiện phản biện xã hội

Thư của Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng gửi Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp

CÔNG BỐ VÀ TRAO NGHỊ QUYẾT BỔ NHIỆM VIỆN TRƯỞNG VIỆN NGHIÊN CỨU LẬP PHÁP

Sự ảnh hưởng của pháp luật Pháp tới luật tư ở Việt Nam

Khai mạc trọng thể Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XIV

Khai mạc kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XIV

Lựa chọn chính sách cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế hiện nay

Chất vấn và hậu chất vấn

Tìm kiếm
Tìm kiếm nâng cao
 
Hiển thị tốt nhất trên trình duyệt Firefox

    Trang chủ | Liên hệ | Sơ đồ website Trang thông tin điện tử của Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp – Văn phòng Quốc hội
Giấy phép xuất bản số: 37/GP-BC-BVHTT, cấp ngày: 08/04/2005 • Tổng Biên tập: Ts. Phạm Văn Hùng
Toà soạn: 27A Võng Thị – Tây Hồ – Hà Nội: Điện thoại: 08043359 - 08043362• Fax: 08048486• Email: nclp@qh.gov.vn

Ghi rõ nguồn "Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp" khi phát hành lại thông tin từ website này
Bản quyền thuộc về Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp. Phát triển bởi Công ty Tinh Vân