New Zealand theo chế độ đa đảng, hiện nay Đảng Quốc gia (National) đang cầm quyền từ sau cuộc bầu cử Quốc hội năm 2008. Quốc hội một viện có 120 đại biểu với nhiệm kỳ 3 năm. Lãnh tụ của Đảng cầm quyền là Thủ tướng Chính phủ. Trong cuộc bầu cử, nếu Đảng nào được hơn 50% số đại biểu thì đương nhiên thành lập Chính phủ, nếu thắng cử nhưng được ít hơn 50% số đại biểu thì phải liên minh với một số Đảng khác để thành lập Chính phủ. Chức năng chủ yếu của Quốc hội New Zealand là lập pháp. Cũng như các nước khác, cơ quan hành pháp dự thảo luật đưa sang để Quốc hội thảo luận, thông qua. Quốc hội New Zealand hiện có 13 Ủy ban chuyên môn (còn gọi là Ủy ban thường trực), mỗi Ủy ban có từ 6 đến 15 thành viên. Một đại biểu có thể tham gia nhiều Ủy ban.

Chính phủ New Zealand hiện có 28 vị Bộ trưởng (trong đó có 20 Bộ trưởng tham gia Nội các). Bộ trưởng nhất thiết phải là đại biểu Quốc hội. Nữ hoàng Anh bổ nhiệm Thủ tướng Chính phủ và một vị Toàn quyền. Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm các Bộ trưởng và phải được vị Toàn quyền phê chuẩn.

1. Cơ quan phụ trách bầu cử ở New Zealand

Ở New Zealand có 3 cơ quan ở trung ương chuyên môn phụ trách, quản lý về bầu cử. Các cơ quan này hoạt động độc lập với nhau, không phụ thuộc vào Quốc hội hay Chính phủ, chỉ tuân theo quy định của Hiến pháp và luật pháp về bầu cử. Các vị đứng đầu các cơ quan này giữ liên hệ với nhau trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

1.1. Ủy ban bầu cử trung ương

Ủy ban bầu cử trung ương có các chức năng sau:

- Đăng ký bầu cử cho các Đảng (các Đảng hoạt động hợp pháp đến đăng ký tham gia tranh cử);

- Phổ biến, giáo dục cho công dân hiểu biết về Luật Bầu cử và trách nhiệm với công việc bầu cử;

- Giám sát việc thực thi pháp luật về bầu cử, trong đó có kiểm tra tài chính các đảng sử dụng trong quá trình bầu cử.

1.2. Ủy ban đăng ký bầu cử (đối với cử tri)

 Cử tri cả nước đăng ký với Ủy ban thông qua hệ thống chi nhánh ở địa phương để Ủy ban tổng hợp thành Danh sách cử tri cả nước. Ở New Zealand, việc đăng ký cử tri diễn ra thường xuyên nên từ các chi nhánh đến Ủy ban ở trung ương phải cập nhật thường xuyên. Ủy ban này cũng có chức năng công bố kết quả bầu cử.

1.3. Ủy ban phân chia khu vực bầu cử

Ủy ban này có trách nhiệm phân chia các khu vực bầu cử trong cả nước. Cứ 5 năm, Ủy ban lại xem xét, quyết định số lượng, ranh giới các khu vực bầu cử trên cơ sở dân số và yếu tố văn hóa, địa lý, địa hình, giao thông. Kỳ bầu cử Quốc hội năm 2008, New Zealand có 67 khu vực bầu cử.

2. Việc đăng ký tham gia tranh cử của các Đảng phái chính trị

Hiện nay ở New Zealand có 21 Đảng chính trị có đăng ký hoạt động, cuộc bầu cử Quốc hội. Năm 2008 có 19 Đảng tham gia tranh cử, có 17 Đảng giành được ghế trong Quốc hội.

New Zealand thực hiện bầu cử theo phương pháp hỗn hợp (MMP), mỗi phiếu bầu có hai cột (cũng có thể hiểu là hai phiếu in trên cùng 1 tờ). Cột bên phải bầu theo đơn vị (khu vực) bầu cử ở địa phương, người có số phiếu cao nhất mỗi đơn vị bầu cử là người thắng cử. Cột bên trái bầu theo danh sách của Đảng.

Để tham gia tranh cử, mỗi Đảng có bộ phận chịu trách nhiệm lập danh sách theo thứ tự trong Đảng. Đảng Quốc gia thường làm việc này 3 tháng trước ngày bầu cử. Quy trình và kết quả lập danh sách được giữ kín, các phương tiện truyền thông và các ứng cử viên cũng không được biết. Đảng Quốc gia chia thành 5 vùng, mỗi vùng tự lập danh sách riêng ban đầu gửi lên cơ quan có trách nhiệm tổng hợp lập thành danh sách chung. Trước khi tổng hợp, các danh sách riêng của mỗi vùng cũng được giữ bí mật. Cách chọn ứng cử viên của Đảng ở cơ sở theo quy trình sau: cứ khoảng 50 Đảng viên ở một khu vực nhỏ chọn ra 1 vị đại diện. Khoảng 60 vị đại diện này họp lại để bỏ phiếu chọn ra 5 ứng cử viên (như vòng sơ loại). Các ứng cử viên trong vùng trình bày quan điểm, giải trình các vấn đề, trả lời các câu hỏi trong cuộc họp thứ hai. Đến cuộc họp thứ ba sẽ bỏ phiếu chọn ra 1 ứng cử viên từ 5 ứng cử viên của vòng sơ loại nói trên để đưa vào danh sách của đảng theo vùng rồi gửi lên tập hợp thành danh sách của Đảng trong toàn quốc.

Thủ tướng là người có thẩm quyền công bố ngày bầu cử, thường công bố trước khoảng 8 tuần so với ngày bầu cử. Từ khi Thủ tướng công bố ngày bầu cử, 1 tuần sau Quốc hội sẽ kết thúc nhiệm kỳ. Cũng ngày này, vị Toàn quyền sẽ ban hành thông báo về bầu cử Quốc hội. Đây là ngày có vị trí rất quan trọng trong cả tiến trình bầu cử, cũng là ngày phải hoàn thành danh sách cử tri ở các khu vực bầu cử để in ấn và phát hành danh sách cử tri (sau ngày này, cử tri vẫn có quyền đăng ký, nhưng tên của họ không được in vào Danh sách cử tri và khi đi bầu phải sử dụng lá phiếu đặc biệt). Ngày thông báo của vị Toàn quyền được lấy làm mốc để 6 ngày sau là ngày các Đảng đề cử danh sách những người ứng cử.

Từ danh sách chung, Đảng phân bổ người đi ứng cử theo các đơn vị bầu cử trong cả nước. Trong cuộc bầu cử năm 2008, Đảng Quốc gia có người ứng cử ở cả 67 đơn vị bầu cử. Ở danh sách của Đảng, có 2 người ở vị trí cao và Đảng không đưa tên những người này vào danh sách ứng cử theo đơn vị bầu cử ở địa phương nữa. Quá trình chọn ứng cử viên, Đảng cũng chú ý đến cơ cấu nữ, người dân tộc và tuổi tác, vừa là đảm bảo chất lượng ứng cử viên nhằm giành thắng lợi trong cuộc đua tranh quyết liệt giữa các đảng.

Cách xếp thứ tự trong danh sách của Đảng thì bao giờ Chủ tịch, Phó Chủ tịch của Đảng cũng đứng thứ tự số 1, số 2, sau đó căn cứ theo danh sách các vùng đưa lên, thường coi trọng và ưu tiên đại biểu Quốc hội đương nhiệm. Chủ tịch Đảng có trong thành phần Ban lựa chọn, sắp xếp danh sách đảng và thường có tiếng nói rất quan trọng. Ứng cử viên không có trong danh sách bầu cử theo Đảng sẽ được đưa vào danh sách ứng cử viên theo địa phương.

3. Việc đăng ký danh sách cử tri

 Dân số New Zealand là 4,1 triệu (đảo Bắc 3,2 triệu, đảo Nam 0,9 triệu), người Maori chiếm 15% dân số; cử tri cả nước khoảng 2,99 triệu. Tiêu chuẩn trở thành cử tri là:

- Công dân New Zealand đủ 18 tuổi trở lên,

-  Đang cư trú ở New Zealand hoặc đi nước ngoài không quá 3 năm,

- Người có án phạt tù dưới 3 năm (họ được tổ chức bầu cử tại nhà tù).

Những người không được tham gia bầu cử gồm:

+ Người có án phạt tù hơn 3 năm,

+ Người đi nước ngoài hơn 3 năm không về lần nào.

Theo nhu cầu công việc, người New Zealand hay di chuyển chỗ ở, cả trong nước và ra nước ngoài (đến 20% trong một chu kỳ bầu cử 3 năm) nên việc đăng ký nơi ở và theo dõi người ra nước ngoài, người từ nước ngoài về phải được cập nhật thường xuyên. Theo dõi và đăng ký cử tri được cơ quan đăng ký bầu cử ở trung ương cùng các trung tâm đăng ký ở các địa phương thực hiện liên tục hàng ngày. Với mục tiêu tạo thuận lợi, dễ dàng nhất cho cử tri trong việc đăng ký danh sách nói riêng và trong bầu cử nói chung, họ luôn tìm mọi cách để cử tri nâng cao nhận thức về bầu cử, đăng ký được nhiều nhất, chính xác nhất và luôn quan tâm đến đối tượng cử tri trẻ, đến người mới nhập cư và đặc biệt là với người Maori.

New Zealand áp dụng công nghệ thông tin hiện đại, sử dụng mạng Internet trong đăng ký (từ năm 2001), cập nhật dữ liệu về cử tri. Cả nước có 120 máy tính được nối mạng để phục vụ công tác này, đây là mạng mở với những thông tin phổ thông, người dân có thể xem xét, kiểm tra dữ liệu được. Tuy nhiên, vẫn đồng thời tồn tại một hệ mạng kín, chỉ khi có yêu cầu đặc biệt của cơ quan chức năng như Tòa án hay Bộ Tư pháp thì mới được cung cấp. Trong cuộc bầu cử năm 2008, có đến 95,3% cử tri cả nước đăng ký, khoảng 85% cử tri có đăng ký đã đi bầu.

Điều đặc biệt là, ở New Zealand, ngành Bưu điện đảm nhận việc quản lý, theo dõi địa chỉ nơi cư trú của cử tri nên việc đăng ký danh sách cử tri do Bưu điện thực hiện (từ năm 1980). Đến năm 1986 triển khai áp dụng rộng rãi cho bầu cử Hội đồng nhân dân các địa phương. Tổng giám đốc Bưu điện trung ương được bổ nhiệm là Trưởng ban đăng ký danh sách cử tri. Việc cơ quan chuyên môn bưu điện là thành phần quan trọng của cơ quan đăng ký bầu cử là phù hợp với cách làm của NewZealand vì trong quá trình bầu cử, họ gửi rất nhiều thư từ, công văn, hướng dẫn qua lại giữa cơ quan phụ trách bầu cử và cử tri. Chỉ bưu điện mới nắm chắc địa chỉ của cử tri và làm tốt công việc này.

Với hệ thống dữ liệu có sẵn, nếu cử tri không có thay đổi thì không cần đăng ký lại, có thay đổi thì thông báo lại (được thông báo qua bưu điện) để Ủy ban cập nhật, điều chỉnh. Mỗi năm họ in Danh sách cử tri một lần và để ở những nơi công cộng như bưu điện, tòa án phục vụ cho nhân dân xem, tự kiểm tra, nếu cần thiết thì có ý kiến phản hồi.

Tuy vậy, trước mỗi đợt bầu cử Quốc hội, bầu cử Hội đồng nhân dân địa phương vẫn có chiến dịch đăng ký bầu cử. Khi đó, Ủy ban đăng ký bầu cử gửi tập thông tin đến gia đình cử tri, bao gồm cả tài liệu tuyên truyền, hướng dẫn, quảng cáo về bầu cử. Chiến dịch thường diễn ra khoảng 4 đến 5 tháng trước ngày bầu cử, khi đó nhân viên đăng ký bầu cử ở các địa phương (mỗi đơn vị bầu cử có biên chế một người) phải thuê thêm người để tiếp cận, hướng dẫn, vận động cử tri đăng ký đầy đủ và đi bầu nhiều hơn.

Ủy ban đăng ký bầu cử phụ trách việc đăng ký danh sách cử tri không chỉ phục vụ bầu cử đại biểu Quốc hội mà còn phục vụ bầu cử Hội đồng nhân dân ở các địa phương. Danh sách cử tri này còn được sử dụng trong các cuộc trưng cầu dân ý mà ở New Zealand hay tiến hành. Nội dung, mục đích trưng cầu dân ý cũng đa dạng. Có khi là trưng cầu dân ý để Nhà nước quyết định hình thức bầu cử, có khi để hình thành chủ trương ban hành mới hay sửa đổi luật hoặc thông qua một chính sách cụ thể hoàn toàn không liên quan đến bầu cử.

4. Việc phân chia khu vực bầu cử

  Cả nước New Zealand có 67 đơn vị bầu cử Quốc hội. Ủy ban phân chia khu vực bầu cử có trách nhiệm phân chia các khu vực bầu cử. Cứ 5 năm xem xét lại một lần trên cơ sở dân số và địa lý. Vì đảo Nam dân số ít và ổn định hơn nên luật hiện nay quy định đảo Nam chia thành 16 đơn vị bầu cử (cũng là được bầu 16 đại biểu Quốc hội theo danh sách địa phương). Tiếp theo lấy dân số của đảo Nam chia cho 16 để được số dân ở một đơn vị bầu cử (khoảng 56.000 dân). Sau đó lấy số dân của đảo Bắc chia cho số dân trung bình ở mỗi đơn vị bầu cử đã xác định trên là thành số đơn vị bầu cử ở đảo Bắc. Tuy nhiên, phép tính này không bao giờ tròn số, đồng thời căn cứ vào diện tích, địa hình… nên luật cho phép được phân chia đơn vị bầu cử có sự chênh lệch về dân số trên, dưới 5%.

Như trên đã nói, New Zealand có 15% dân số là người Maori. Đây là cộng đồng người bản xứ sinh sống từ rất lâu ở nước này. Họ có những tập quán và truyền thống văn hóa riêng. Chính sách của nhà nước New Zealand luôn quan tâm đúng mức và có những quy chế đặc thù với họ. Trong bầu cử, họ có quyền bình đẳng với mọi công dân khác, đồng thời có quyền riêng biệt. Đó là họ được quyền ứng cử chung và có quyền ứng cử riêng theo danh sách của Maori. Với cử tri đi bầu cử cũng được bầu chung và được quyền bầu riêng theo Maori. Cả nước New Zealand chia thành 7 khu vực bầu cử của người Maori, trong đó đảo Bắc có 6 khu vực, đảo Nam có một khu vực (vì ít người Maori).

Mỗi lần chia ranh giới đơn vị bầu cử cũng gây xáo trộn và tốn kém nên người ta cố gắng duy trì sự phân chia này sử dụng được cho ít nhất hai lần bầu cử. Ủy ban phân chia đơn vị bầu cử thực hiện công việc này theo những tiêu chí nhất định, nhưng không quyết định ngay mà phải công bố sơ đồ dự kiến ranh giới các đơn vị bầu cử để toàn dân biết và đóng góp ý kiến. Nếu có nhiều ý kiến hoặc có kiến nghị xác đáng, Ủy ban phải cử người đến tận nơi xem xét cụ thể, thấy hợp lý thì điều chỉnh. Sau đó Ủy ban mới quyết định chính thức. Sơ đồ chính thức các đơn vị bầu cử Quốc hội trong cả nước được trình lên Quốc hội. Từ khi dự thảo đến khi thông qua được việc phân chia khu vực bầu cử Quốc hội thường phải mất khoảng 6 tháng.

5. Bầu cử ở New Zealand

Ở New Zealand, bầu cử Quốc hội là sự kiện chính trị trọng đại nhất, vì đại biểu Quốc hội là chính khách, là những nhà hoạt động chính trị chuyên nghiệp. Từ kết quả bầu Quốc hội mà xác lập vị trí của Đảng cầm quyền và Đảng cầm quyền sẽ thành lập Chính phủ. Quốc hội được bầu theo nguyên tắc hỗn hợp, cử tri vừa bầu cho đại biểu ứng cử theo đơn vị bầu cử ở địa phương, vừa bầu cho Đảng phái. Kết quả bầu theo danh sách ứng cử ở đơn vị bầu cử được ưu tiên xác định trước, sau đó mới tính số lượng đại biểu bầu được theo danh sách Đảng.

Danh sách ứng cử ở địa phương đa số là những người do các Đảng giới thiệu ứng cử, ngoài ra có thể có những người tự ứng cử, tất cả được lập thành danh sách theo vần A,B,C… (Danh sách này được in bên phải phiếu bầu cử). Thông thường một đơn vị bầu cử có khoảng 8 đến 10 ứng cử viên, nhưng cá biệt có đơn vị bầu cử nhiều đến 20 ứng cử viên. Mỗi đơn vị bầu cử chỉ lấy một người trúng cử, đó là người cao phiếu nhất (không nhất thiết phải hơn 50% số phiếu bầu).

Người tự ứng cử phải theo điều kiện như sau:

- Là công dân New Zealand đủ tiêu chuẩn đi bầu cử;

- Có 02 người cùng khu vực cư trú ký xác nhận ủng hộ ra ứng cử;

- Phải đặt cọc trước 300 đô la.

Trường hợp kết quả phiếu bầu của người tự ứng cử lớn hơn 5% thì được nhận lại tiền đã đặt cọc. Người tự ứng cử đủ các điều kiện trên thì trung tâm đăng ký bầu cử nhận hồ sơ và đưa vào danh sách, không có bước sàng lọc nào trong suốt quá trình đến khi bầu cử.

Danh sách bầu theo Đảng được in bên trái phiếu bầu, cử tri bỏ phiếu là thể hiện sự ủng hộ đối với Đảng mà họ tín nhiệm. Kết quả được xác định theo tổng số phiếu mà mỗi Đảng nhận được rồi tính ra tỷ lệ %. Đảng nào nhận được thấp hơn 5% tổng số phiếu thì không được ghế nào theo danh sách đảng trong Quốc hội. Số đại biểu phân bổ cho mỗi Đảng theo kết quả bầu cử được tính theo nguyên tắc sau đây: lấy tổng số % phiếu bầu cho các Đảng đủ điều kiện có đại biểu Quốc hội (không  tính đến tổng số % phiếu đã bầu cho các Đảng có kết quả thấp hơn 5% như đã nói ở trên) chia cho số đại biểu được phân bổ theo danh sách đảng (53 người). Kết quả phép tính này chính là số % phiếu bầu tương ứng với 01 đại biểu theo danh sách Đảng và được lấy làm cơ sở xác định số đại biểu của Đảng đó.

  Ngày bầu cử là ngày thứ bảy. Đây là ngày nghỉ nên cử tri thuận lợi tham gia bầu cử, tạo điều kiện tốt nhất để nhiều cử tri được bầu ở chính nơi họ sinh sống, hạn chế phải đi bầu theo cơ chế đặc biệt. Cũng để thuận lợi cho cử tri, trước 7 ngày, Ủy ban bầu cử gửi cho cử tri tài liệu chính thức gồm thư của Trưởng ban bầu cử bao gồm những thông tin về thời gian, địa điểm, những khuyến cáo và chỉ dẫn khác cho người tàn tật hay người cần bầu cử sớm; tiếp theo là danh sách ứng cử viên để cử tri nghiên cứu trước… Cuộc bầu cử được diễn ra từ 9 giờ sáng đến 19 giờ tối, nếu có người đi làm về muộn thì được phép bầu đến 20 giờ. Kết quả kiểm phiếu được công bố trên mạng để công chúng biết, nhưng mới là kết quả sơ bộ, phải chờ 2 tuần sau khi tổng hợp cả những phiếu bầu cử sớm, bầu cử đặc biệt nữa mới thành kết quả chính thức của cuộc bầu cử.

Bầu cử sớm:

New Zealand có cơ chế cho bầu cử sớm, những cử tri được bầu cử sớm bao gồm:

- Người ở trong nước có việc đi nơi khác trong ngày bầu cử xin đăng ký được bầu cử sớm;

- Người đang ở nước ngoài đủ điều kiện tham gia bầu cử.

Người trong nước đăng ký bầu cử sớm được hướng dẫn thủ tục, thời gian, địa điểm và các tài liệu tuyên truyền liên quan đến bầu cử sớm nên thuận lợi trong việc tham gia bầu cử;

Người ở nước ngoài được Ủy ban bầu cử hướng dẫn và tạo điều kiện thuận lợi thông qua đại sứ quán hay cơ quan đại diện ngoại giao để nắm được thủ tục và các tài liệu hướng dẫn, danh sách ứng cử viên,… Thời gian bầu cử sớm được quy định là 17 ngày trước ngày bầu cử chính thức. Đại sứ quán có trách nhiệm bảo quản và gửi phiếu bầu về Ủy ban bầu cử.

Bầu cử ở nơi khác (vãng lai):

Vì điều kiện công việc nên có những cử tri trong ngày bầu cử vẫn ở nơi khác, họ được hướng dẫn và cung cấp đầy đủ tài liệu về đơn vị bầu cử của mình, bao gồm cả danh sách ứng cử viên. Cử tri bầu ở nơi khác sẽ được sử dụng lá phiếu đặc biệt. Trước khi bầu cử, những cử tri này có thủ tục cam kết về sự trung thực của việc bầu cử (theo mẫu).

Khi kiểm phiếu, những phiếu bầu đặc biệt này được tách ra gửi qua bưu điện về đơn vị bầu cử mà cử tri đăng ký bầu cử để kiểm phiếu ở nơi đó. Trong vòng hai tuần sau ngày bầu cử, những phiếu này phải được kiểm xong cùng với những phiếu bầu cử sớm để tính vào thành kết quả tổng thể của đơn vị bầu cử. Lúc đó kết quả bầu cử mới được công bố là kết quả chính thức.

Với cơ chế bầu cử như vậy, nhất là trong điều kiện có nhiều tài liệu, phiếu bầu được chuyển qua đường bưu điện, càng cho thấy vai trò quan trọng của ngành bưu điện trong bầu cử. Vì vậy, Tổng giám đốc bưu điện cần phải là Phó Chủ tịch của Ủy ban bầu cử ở New Zealand.

6. Tài chính trong bầu cử

Bầu cử Quốc hội ở New Zealand là cuộc đua tranh quyết liệt của các Đảng chính trị nên họ phải hoạt động trong khuôn khổ của pháp luật, nhất là những quy định chặt chẽ về huy động và sử dụng nguồn tài chính, về kiểm tra và báo cáo tài chính của Đảng.

Tài chính cho quá trình bầu cử có hai nguồn là:

- Ngân sách nhà nước cấp cho các Đảng;

- Mỗi Đảng và ứng cử viên tự huy động đóng góp, tài trợ từ xã hội.

 Ủy ban đăng ký bầu cử các đảng có quyền và trách nhiệm phân bổ nguồn ngân sách nhà nước cho các Đảng và chỉ phân bổ cho những đảng có đăng ký hoạt động. Nguồn tài chính này chỉ được sử dụng vào công tác truyền thông, chủ yếu là cho hoạt động tuyên truyền ở Đài truyền hình và Đài phát thanh theo kênh Nhà nước. Để bảo đảm công bằng, luật về truyền thông đã quy định: mỗi ứng cử viên chỉ được sử dụng tiền cho 72 phút tuyên truyền, vận động tranh cử trong thời gian đầu, tức là 3 tháng trước ngày bầu cử và sử dụng tiền cho 30 phút ở thời gian kết thúc (ngày cuối cùng trước bầu cử). Từ nguồn tiền và quỹ thời gian được phân bổ, các Đảng phải tự lo xây dựng chương trình, nội dung kịch bản quảng bá về Đảng, về ứng cử viên sao cho hiệu quả.

Nguồn tiền do Đảng hay do ứng cử viên huy động, do cá nhân hay doanh nghiệp đóng góp, ủng hộ được sử dụng để thuê thiết kế, làm ra các sản phẩm tuyên truyền cho Đảng, cho cá nhân và được quảng cáo ở các đài, các báo khác. Cá nhân ứng cử viên được sử dụng tối đa đến 20.000 đôla tiền riêng để thuê các báo hoặc các hình thức khác quảng bá cho mình.

Ủy ban bầu cử có trách nhiệm kiểm tra, xem xét việc chấp hành đúng luật trong tuyên truyền và nhất là sử dụng các nguồn tiền trong quá trình vận động tranh cử. Người đóng góp, ủng hộ có danh tính đầy đủ, rõ ràng thì không hạn chế mức ủng hộ, nhưng nếu lớn hơn 1.000 đôla thì phải đưa qua Ủy ban bầu cử để Ủy ban tổng hợp rồi chuyển cho Đảng và giữ kín tên người ủng hộ. Người ủng hộ giấu tên và người ở nước ngoài hay tổ chức nhà nước chỉ được ủng hộ dưới 1.000 đôla. Nếu lớn hơn 1.000 đôla thì Đảng phải nộp phần hơn cho Ủy ban bầu cử. Người ở nước ngoài mà ủng hộ hơn 1.000 đôla thì phải đưa cho Ủy ban bầu cử để chuyển cho Đảng và không công bố tên người ủng hộ.

Bản tổng hợp báo cáo về bầu cử phải có danh sách những người đã ủng hộ hơn 1.000 đôla,  không phải công bố tên người ủng hộ. Người làm báo cáo tài chính phải ký vào mẫu tuyên thệ (cam kết) về sự trung thực của bản thân với nội dung báo cáo và phải có xác nhận của kiểm toán.

Nếu Đảng nào nhận được từ nhiều người, nhiều nguồn ủng hộ để có hơn 25.000 đôla thì phải báo cáo Ủy ban bầu cử ngay trong vòng 10 ngày làm việc.

Báo cáo tài chính về bầu cử được công khai trên mạng cho toàn dân biết.