Diễn đàn về nhà nước, pháp luật, chính sách
ISSN 1859-297X Chủ nhật, 25/06/2017, 17:25(GMT+7)
 
Kinh nghiệm hoạt động dân cử

Nhóm kỹ năng sử dụng quyền chất vấn

Nên chọn vấn đề chất vấn và đối tượng chất vấn như thế nào?

Trong việc lựa chọn vấn đề chất vấn, đại biểu Quốc hội cũng nên lựa chọn các vấn đề liên quan đến lĩnh vực chuyên môn của mình. Sự thông thạo kiến thức chuyên môn là một lợi thế lớn giúp cho các đại biểu phản ứng nhanh hơn với các diễn biến trong quá trình thực hiện quyền chất vấn.

Đối với từng đại biểu Quốc hội, trong nhiều vấn đề có thể lựa chọn, đại biểu thường tập trung chất vấn vào những vấn đề mình cảm thấy bức xúc nhất. Và thật may mắn, những vấn đề này cũng thường là mối quan tâm của công chúng. Khi một nội dung chất vấn được nhiều người quan tâm, đại biểu Quốc hội sẽ có nhiều cơ hội được trình bày nội dung chất vấn và nghe trả lời chất vấn trực tiếp tại phiên họp của Quốc hội. Bởi vì theo quy định hiện hành, dựa trên tổng hợp các chất vấn của đại biểu Quốc hội, ủy ban thường vụ Quốc hội sẽ dự kiến danh sách những người có trách nhiệm trả lời chất vấn theo một trong các tiêu chí là mức độ quan tâm của công chúng về vấn đề chất vấn. Bên cạnh đó, được công chúng quan tâm nghĩa là vấn đề mà đại biểu Quốc hội theo đuổi sẽ nhận được hậu thuẫn không nhỏ từ công chúng cũng như từ các đồng nghiệp. Sự hỗ trợ này có ý nghĩa rất lớn để có một cuộc chất vấn thành công.

Lựa chọn vấn đề chất vấn liên quan trực tiếp đến việc lựa chọn đối tượng chất vấn. Xác định Bộ trưởng nào phải chịu trách nhiệm ra sao đối với một bức xúc đang tồn tại trong nền kinh tế xã hội là một điều khá khó khăn. Ở đây, đại biểu Quốc hội phải giải quyết hai câu hỏi: thứ nhất, vấn đề đó có xuất phát từ nguyên nhân chủ quan hay không, và thứ hai, vấn đề đó thuộc trách nhiệm của bộ nào.

Chẳng hạn, không phải mọi vấn đề liên quan đến tiền giả đều thuộc trách nhiệm của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước. Và hơn nữa, Ngân hàng Nhà nước cũng không thể giải quyết được vấn đề các ngân hàng thương mại trong hệ thống ngân hàng cho vay hay không cho vay đối với một số đối tượng chính sách cụ thể. Trong nền kinh tế thị trường, việc cho vay hay không cho vay thuộc trách nhiệm kinh doanh của từng ngân hàng chứ không thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của Thống đốc.

Làm thế nào để tạo nên sự ủng hộ đối với nội dung chất vấn?

Càng được nhiều người ủng hộ, cơ hội thành công ở Quốc hội càng lớn. Biết cách tạo ra sự ủng hộ đối với những vấn đề chất vấn mình theo đuổi, con đường đi đến mục tiêu  sẽ dễ dàng hơn.

Sự ủng hộ về các vấn đề chất vấn ở Quốc hội nước ta chủ yếu phụ thuộc vào sự đồng cảm trước những vấn đề “bức xúc” của xã hội. Để tạo ra sự đồng cảm đó, đại biểu nên đưa những vấn đề mình quan tâm ra thảo luận mỗi khi có cơ hội. Theo truyền thống hoạt động ở Quốc hội nước ta, các vấn đề liên quan đến thực trạng của xã hội được thảo luận ở nhiều lần, ở nhiều phiên họp khác nhau. Trước khi lên đường tham dự kỳ họp, mỗi Đoàn đại biểu Quốc hội thường có một phiên họp chuẩn bị trong đó có nêu lên những nội dung mà Đoàn cần tập trung tham gia ý kiến tại kỳ họp. Trong thời gian kỳ họp, các phiên họp Tổ, Đoàn đại biểu Quốc hội lại là một cơ hội khác để đại biểu Quốc hội “tung” vấn đề của mình ra thảo luận. ở các phiên thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội thường được tổ chức vào đầu mỗi kỳ họp, lại một lần nữa đại biểu có cơ hội tìm kiếm sự ủng hộ cho những nội dung mà mình cảm thấy bức xúc. Sự tâm huyết trong việc nêu vấn đề và thảo luận vấn đề qua nhiều lần sẽ tạo ra hiệu quả đối với sự ủng hộ của các đồng nghiệp.

Một cách khác cũng không kém phần hiệu quả là sử dụng các phương tiện thông tin đại chúng. Kỳ họp Quốc hội là đợt “sinh hoạt chính trị” lớn của cả nước, rất được các phương tiện thông tin đại chúng quan tâm đưa tin. Những nội dung được đăng tải hàng ngày trên báo chí vừa có thể thu được sự ủng hộ của quảng đại quần chúng cũng như các đồng nghiệp trong Quốc hội cho dù cách làm này có vẻ gián tiếp hơn so với cách làm đầu tiên.

Tác động nghị trình trong hoạt động chất vấn

Nắm được nghị trình là nắm nhiều cơ hội thành công. Trong một thể chế mà nội dung hoạt động phụ thuộc nhiều vào quy trình làm việc như Quốc hội, kỹ năng sử dụng nghị trình có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Đối với vấn đề chất vấn, việc tác động nghị trình có thể được thực hiện dưới hai dạng: tác động đến thời điểm tiến hành phiên họp chất vấn và quyết định thời điểm nêu vấn đề chất vấn của đại biểu trong phiên họp đó.

Đối với vấn đề thứ nhất, Đối với hoạt động ở Quốc hội nước ta, ba ngày chất vấn là một hoạt động trọng tâm trong hầu hết các kỳ họp. Đại biểu Quốc hội được quyền lựa chọn thời điểm để tiến hành ba ngày họp quý báu này. Như vậy, vấn đề đặt ra là ba ngày chất vấn đó nên được quyết định vào thời gian nào, đầu kỳ họp, giữa kỳ họp hay cuối kỳ họp. Thời điểm có ý nghĩa rất quan trọng vì nếu là đầu kỳ họp, các nội dung chất vấn chưa được “hâm nóng” qua các lần thảo luận, đặc biệt là các phiên thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội. Ngược lại, nếu là cuối kỳ họp, sự nhiệt tình của chính đại biểu Quốc hội cũng có thể đã bị “nguội” bớt, vì những mệt mỏi gặp phải trong một kỳ họp kéo dài, đồng thời sự mong chờ của đồng nghiệp cùng các cử tri cũng không còn hào hứng như khoảng thời gian ban đầu.

Ở Quốc hội nước ta, sau khi các đại biểu Quốc hội gửi nội dung chất vấn bằng văn bản tới Chủ tịch Quốc hội, Đoàn thư ký kỳ họp sẽ giúp Chủ tịch Quốc hội tập hợp các chất vấn và dự kiến danh sách những Bộ trưởng trả lời chất vấn. Lần lượt các Bộ trưởng sẽ trả lời các chất vấn trong một khoảng thời gian nhất định. Trong mỗi phiên trả lời, trước hết, Bộ trưởng sẽ trả lời những câu hỏi đã nhận được bằng văn bản, sau đó nếu các đại biểu Quốc hội chưa thỏa mãn với nội dung trả lời, Bộ trưởng sẽ ghi nhận từ một đến năm câu hỏi thêm để trả lời trực tiếp. Với thủ tục này, đại biểu sẽ gặp phải một thách thức là có thể sẽ bị bỏ qua quyền trình bày chất vấn của mình nếu chậm tay bấm nút yêu cầu được phát biểu. Do vậy, luyện cho mình kỹ năng tập trung trong suốt phiên họp cũng rất hữu ích cho đại biểu Quốc hội.

Trình bày nội dung chất vấn - làm sao để đạt được mục đích?

Việc đăng ký phát biểu nội dung chất vấn một cách ngẫu nhiên đặt đại biểu Quốc hội vào một thế khó là không thể biết được đến lượt mình thì vấn đề mình quan tâm đã được các đại biểu Quốc hội khác nêu ra hay chưa? Do vậy, nếu có thể được, đại biểu Quốc hội nên chuẩn bị cho mình nhiều phương án khác nhau để tiếp cận một vấn đề đang chất vấn đối với một Bộ trưởng.

Trình bày nội dung chất vấn thực chất là trình bày một câu hỏi và yêu cầu người bị chất vấn giải đáp. Nhưng khác với dạng các câu hỏi của một thính giả đối với một diễn giả thông thường, các câu hỏi chất vấn của đại biểu Quốc hội đối với Bộ trưởng thường hướng đến việc xác định trách nhiệm của Bộ trưởng nên đại biểu thường phải diễn giải thêm các vấn đề liên quan đến nội dung chất vấn. Tuy vậy, nếu quá dài dòng, không đi thẳng vào vấn đề cũng có thể làm cho Bộ trưởng cũng như các đại biểu khác không hiểu được thực chất của vấn đề. Do đó, để chất vấn có hiệu quả, các câu hỏi nên ngắn gọn, đủ thông tin, chỉ nên đề cập sâu đến một vấn đề và có sự kết nối với những trình bày trước đó của người bị chất vấn.

Cũng như việc trình bày một bài phát biểu, một số kỹ năng nhỏ khác cũng có thể hữu ích cho đại biểu Quốc hội trong quá trình trình bày nội dung chất vấn. Chẳng hạn, việc lựa chọn sử dụng ngôn từ, sử dụng giọng nói, ngôn ngữ cơ thể một cách hiệu quả có thể làm nội dung trình bày trở nên sinh động hơn. Một điều đáng chú ý khác là nội dung chất vấn được nêu ra ở phiên họp toàn thể của Quốc hội không chỉ để một mình Bộ trưởng lắng nghe mà còn có gần 500 đại biểu khác và hàng triệu công dân theo dõi qua truyền hình và phát thanh. Do vậy, khi trình bày nội dung chất vấn, đại biểu Quốc hội cũng nên chú ý đến các đối tượng này, đặc biệt là các đồng nghiệp đang ngồi trong hội trường bằng các ngôn ngữ, cử chỉ hoặc một sự diễn giải hướng đến họ. Thảo luận về vấn đề chất vấn - cơ hội nào cho đại biểu Quốc hội?

Với thủ tục tiến hành chất vấn tại kỳ họp, các đại biểu Quốc hội khó có thể tạo ra một cuộc tranh luận đúng nghĩa về vấn đề chất vấn. Những cuộc chất vấn có tính “tranh luận” ở Quốc hội nước ta hiện vẫn chỉ là số ít hiếm hoi. Đại biểu có thể bấm nút kịp thời và giành được quyền phát biểu để nêu một nội dung hỏi đáp với Bộ trưởng, thì ngay sau khi Bộ trưởng kết thúc lời giải đáp,  nội dung chất vấn nhiều khả năng đã bị chuyển sang hướng khác với một câu hỏi khác của một đại biểu Quốc hội khác. Khó khăn hơn, đại biểu Quốc hội thường ít khi giành được quyền chất vấn vòng hai vì thời gian chất vấn đối với một Bộ trưởng là hạn chế. Thông thường kết thúc mỗi phiên trả lời chất vấn của một Bộ trưởng, bao giờ cũng còn lại một vài câu hỏi của đại biểu phải trả lời bằng văn bản.

Tuy nhiên, Luật tổ chức Quốc hội, Luật hoạt động giám sát của Quốc hội đã tạo cho đại biểu Quốc hội một cơ hội khác để thảo luận sâu thêm về một vấn đề chất vấn. Điều 11 Luật hoạt động giám sát của Quốc hội quy định nếu đại biểu Quốc hội không đồng ý với nội dung trả lời thì có quyền đề nghị Quốc hội tiếp tục thảo luận tại phiên họp đó hoặc tại phiên họp khác của Quốc hội. Thủ tục thực hiện quyền này chưa được cụ thể hóa trong các văn bản hiện hành của Quốc hội nhưng có thể hình dung, để có thể yên tâm đệ trình một kiến nghị như vậy nhằm không để tuột mất cơ hội “chất vấn đến cùng”, đại biểu Quốc hội cần phải làm hết sức mình trong giai đoạn chất vấn trước đó nhằm tạo ra sự ủng hộ của Quốc hội khi biểu quyết về kiến nghị của mình.

 Tăng cơ hội cho chất vấn như thế nào?

Khi trả lời chất vấn, một vị Bộ trưởng phải đối mặt với gần 500 vị đại biểu, nhưng đây không phải là trò chơi kéo co, số đông nhiều khi không giải quyết vấn đề gì. Cái quan trọng là kiến thức, sự hiểu biết và thông tin. Có vẻ như, về những cái này, các vị Bộ trưởng bao giờ cũng có ưu thế hơn.

Một số vị đại biểu Quốc hội cũng có thể có hiểu biết sâu vấn đề đang được chất vấn, tuy nhiên họ thường bị thủ tục vô hiệu hoá. Nghĩa là, vị đại biểu giành được quyền phát biểu chưa chắc đã có kiến thức về vấn đề đang tranh luận (thậm chí, chưa chắc đã quan tâm), các vị đại biểu có kiến thức liên quan thì chưa chắc đã giành được quyền phát biểu.

Nguyên Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An từng có nhận xét như sau: “Các vị đại biểu Quốc hội thường đọc các câu hỏi chứng tỏ chuẩn bị câu hỏi rất kỹ. Nhưng mặt khác, cũng chính vì thế mà hoạt động chất vấn được nhiều người nhận xét là thiếu ngẫu hứng. Vẫn còn ít đại biểu hỏi cho ra nhẽ và truy đến cùng vấn đề mình quan tâm, dường như đại biểu còn chịu khó tạm bằng lòng, mặc dù chưa thoả mãn với câu trả lời của Bộ trưởng. Phần trả lời trực tiếp ở Hội trường của các Bộ trưởng thường lại được đánh giá cao hơn phần chuẩn bị trước bằng văn bản”.

“Đáng lẽ ra, Đoàn Chủ tịch thấy câu hỏi nào trả lời chưa thoả mãn ý người hỏi thì phải cho hỏi lại để không khí sôi nổi hơn, tránh sự hình thức” - Có đại biểu Quốc hội đã kiến nghị ngay giải pháp hạn chế phần trình bày báo cáo của các Bộ trưởng trong thời lượng 30 phút, để dành thời gian cho các đại biểu chất vấn trực tiếp để làm rõ nguyên nhân của thực trạng, trách nhiệm thuộc về ai, giải pháp thế nào?

Thủ tục của Nghị viện nhiều nước thường cố gắng tạo ra sự tranh luận giữa người chất vấn và người bị chất vấn. Sau mỗi câu hỏi của đại biểu ngay lập tức là một câu trả lời của Bộ trưởng. Do vậy, phe đối lập thường lập ra cho mình một chiến thuật hiệu quả để chất vấn các Bộ trưởng. Chẳng hạn, câu hỏi đầu tiên yêu cầu Bộ trưởng xác định tính chính xác thông tin, các câu hỏi tiếp theo sẽ dần tiến tới xác định trách nhiệm của Bộ trưởng về vấn đề đó.

Kết thúc vấn đề chất vấn - làm sao đi đến một nghị quyết?

Một thủ tục chất vấn ở Nghị viện một số nước bao giờ cũng kết thúc bằng một nghị quyết. Nội dung của nghị quyết đó thể hiện một trong ba dạng thái độ của Nghị viện đối với nội dung trả lời chất vấn của cơ quan hành pháp: Thứ nhất, Nghị viện biểu quyết thỏa mãn về nội dung trả lời của hành pháp; thứ hai, Nghị viện biểu quyết không thỏa mãn, điều này đồng nghĩa với việc vấn đề bất tín nhiệm có thể được đặt ra; thứ ba, Nghị viện biểu quyết một cách trung dung, nghĩa là không tỏ thái độ tán thành hay không tán thành đối với một câu trả lời của hành pháp.

Ở Quốc hội nước ta, theo quy định của Luật hoạt động giám sát của Quốc hội, Quốc hội có thể ra nghị quyết về việc trả lời chất vấn và trách nhiệm của người bị chất vấn khi xét thấy cần thiết. Vấn đề ở đây là thủ tục của Quốc hội chưa được quy định cụ thể làm thế nào để xác định được trường hợp cần thiết đó. Để đi đến một nghị quyết khi kết thúc chất vấn, một đại biểu Quốc hội sẽ phải làm rõ một loạt vấn đề như kiến nghị Quốc hội ra nghị quyết vào thời điểm nào, kết thúc phiên chất vấn bình thường hay kết thúc phiên thảo luận về vấn đề chất vấn? Kiến nghị đó được nêu ra trước Quốc hội tại phiên họp toàn thể hay gửi cho Chủ tịch Quốc hội, Đoàn thư ký kỳ họp hoặc Uỷ ban thường vụ Quốc hội? Theo tính lôgích của các thủ tục, sẽ hợp lý hơn nếu đại biểu nêu kiến nghị này sau khi kết thúc phiên thảo luận sâu về vấn đề chất vấn. Vì khi đó, trách nhiệm cá nhân của một Bộ trưởng về một vấn đề đã được phần nào làm rõ. Thời điểm này khác với thời điểm kết thúc ba ngày chất vấn bình thường khi qua ba ngày đó có thể Bộ trưởng này thỏa mãn được yêu cầu của Quốc hội về nội dung trả lời chất vấn (thực chất là hỏi đáp) trong khi Bộ trưởng khác thì có thể không.

(Biên soạn theo “Thường thức về hoạt động giám sát của Quốc hội”)

Nguồn: ttbd.gov.vn

Ý kiến của bạn
Tên của bạn
Địa chỉ
Email
Điện thoại
Tệp đính kèm
 
 
gửi đi
8.jpg
Đồng chí Uông Chu Lưu, Phó Chủ tịch Quốc hội trao quyết định bổ nhiệm đồng chí Nguyễn Đình Quyền làm Viện trưởng Viện NCLP
Số 03 ((212) tháng 2/2012) 05/02/2012
 
Thực trạng và nhu cầu giải thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh ở Việt Nam

Mối quan hệ giữa quyền tiếp cận thông tin của công dân và nhà báo trong hai dự thảo luật

Công khai thông tin với việc thực hiện phản biện xã hội

Thư của Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng gửi Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp

CÔNG BỐ VÀ TRAO NGHỊ QUYẾT BỔ NHIỆM VIỆN TRƯỞNG VIỆN NGHIÊN CỨU LẬP PHÁP

Sự ảnh hưởng của pháp luật Pháp tới luật tư ở Việt Nam

Khai mạc trọng thể Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XIV

Khai mạc kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XIV

Lựa chọn chính sách cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế hiện nay

Khai mạc kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XIV

Tìm kiếm
Tìm kiếm nâng cao
 
Hiển thị tốt nhất trên trình duyệt Firefox

    Trang chủ | Liên hệ | Sơ đồ website Trang thông tin điện tử của Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp – Văn phòng Quốc hội
Giấy phép xuất bản số: 37/GP-BC-BVHTT, cấp ngày: 08/04/2005 • Tổng Biên tập: Ts. Phạm Văn Hùng
Toà soạn: 27A Võng Thị – Tây Hồ – Hà Nội: Điện thoại: 08043359 - 08043362• Fax: 08048486• Email: nclp@qh.gov.vn

Ghi rõ nguồn "Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp" khi phát hành lại thông tin từ website này
Bản quyền thuộc về Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp. Phát triển bởi Công ty Tinh Vân