1, Khái niệm xã hội hóa

Thuật ngữ xã hội hoá (XHH) được sử dụng trong xã hội học để chỉ quá trình con người sinh vật chuyển thành con người xã hội. Trong đó, XHH được xác định là quá trình tương tác giữa cá nhân và xã hội để cá nhân học hỏi, thực hành những tri thức, kỹ năng và những phương pháp cần thiết để hội nhập vào xã hội. Đây chính là quá trình biến con người cá nhân thành con người xã hội, con người của một nhóm hay cộng đồng xã hội xác định. ở đây, cá nhân tiếp thu và tuân theo các giá trị, hệ thống giá trị và chuẩn mực của nhóm, hoà nhập vào nhóm, tác động vào nhóm, củng cố các thiết chế xã hội của nhóm để duy trì, thực hiện các chuẩn mực và giá trị xã hội.

Nói tóm lại, XHH ở đây là quá trình biến cá nhân thành xã hội. Quá trình này bắt đầu từ khi hình thành loài người và vẫn tiếp tục diễn ra chừng nào con người vẫn là con người sống thành cộng đồng xã hội và là sản phẩm tổng hòa các quan hệ xã hội. Các cộng đồng xã hội lại có các hình thức, quy mô và tính chất rất khác nhau, từ gia đình, các nhóm, các tập đoàn, các giai cấp, các quốc gia đến các khu vực và toàn cầu. Khi liệt kê các hình thức tổ chức cộng đồng hiện đại nói trên, chúng ta cũng có thể hình dung ra những thành quả của XHH, mà thành quả vĩ đại nhất có lẽ là quá trình biến vượn người thành người và thành con người của xã hội hiện đại như ngày nay.

Nhưng cũng từ đây, do các quy mô khác nhau của đời sống xã hội nên ý nghĩa nguyên thủy của XHH như trên trở thành chật hẹp. Khái niệm XHH không dừng lại ở XHH các cá nhân, mà đồng thời với quá trình này là XHH các nhóm, các cộng đồng có quy mô lớn nhỏ khác nhau. Nói cách khác, đã xuất hiện quá trình biến các nhóm, các cộng đồng thành xã hội. ở đây, các nhóm, các cộng đồng với các quy mô, tính chất tổ chức riêng biệt khác nhau phải tiếp thu và tuân theo các giá trị, hệ thống giá trị và chuẩn mực của toàn xã hội, củng cố các thể chế của toàn xã hội để duy trì, thực hiện các chuẩn mực và giá trị của toàn xã hội, mà quy mô toàn thể của nó có thể được xác định là một quốc gia, một khu vực, hay cộng đồng nhân loại. Do sự thâm nhập lẫn nhau về phương pháp nghiên cứu khoa học, khái niệm XHH không chỉ được dùng với cách tiếp cận xã hội học mà còn được sử dụng trong các khoa học khác nhau như chính trị học, kinh tế học, luật học, hành chính học, khoa học quản lý. Vì vậy, chúng ta cũng có thể thấy XHH được sử dụng tương ứng trong các khái niệm như quốc hữu hóa, cổ phần hóa - chủ yếu được dùng trong kinh tế, khu vực hóa, quốc tế hóa, toàn cầu hóa...

   Khái niệm XHH còn để chỉ sự tăng cường chú ý, quan tâm của xã hội đến những vấn đề, sự kiện cụ thể nào đó của xã hội mà trước đây chỉ có một bộ phận của xã hội (cá nhân hoặc cộng đồng) có trách nhiệm quan tâm, hoặc tham gia giải quyết những vấn đề có tính chất tương tự. Nói cách khác, do tầm quan trọng, ý nghĩa xã hội của những vấn đề cụ thể, mà từ chỗ chỉ một nhóm hay một bộ phận xã hội nào đó quan tâm, thì nay vấn đề đó được đông đảo quần chúng quan tâm chú ý, tham gia. Nhóm đó cũng có thể là các tổ chức, một đảng chính trị, hay bộ máy nhà nước. ở đây, XHH là đưa các mục tiêu, nhiệm vụ, hoạt động của một tổ chức (kể cả nhà nước) thành mục tiêu, nhiệm vụ, hoạt động của xã hội. Chúng ta thường gặp khái niệm này trong các chính sách XHH các lĩnh vực hoạt động mà trước đó mang tính độc quyền như: XHH chính trị, XHH quản lý, XHH giáo dục, XHH hoạt động văn hóa, XHH dịch vụ công...

Trong đời sống hiện đại, do nhu cầu tương tác xã hội, do khả năng thành công của những hình thức phối hợp hành động rộng lớn của nhân dân trong giải quyết các mục tiêu chung và công việc mà trước đây chỉ trông cậy vào năng lực của nhà nước, nên XHH theo nghĩa là sự tham gia của nhân dân trong công việc của nhà nước, đã tăng lên nhanh chóng.

XHH về bản chất là làm cho một cá nhân, một tổ chức, một cộng đồng thích ứng với những điều kiện, chuẩn mực của môi trường xã hội của nó. Với nghĩa này, XHH cũng có thể hiểu là làm cho nhà nước thích nghi với môi trường xã hội đang thay đổi. Mặt khác, nếu hiểu xã hội theo nghĩa rộng gồm nhà nước và xã hội, thì XHH cũng được hiểu là "phi nhà nước hoá”.

Trong quá trình này diễn ra hai công đoạn: Một là, nhà nước phải thích nghi với môi trường xã hội mới, bằng cách chuyển một số nhiệm vụ cho xã hội mà trước đây chỉ thuộc nhà nước. Mà xã hội lại gồm những cộng đồng, những nhóm và các cá nhân. Hai là, xã hội buộc phải tiếp nhận những nhiệm vụ mới, tham gia giải quyết những nhiệm vụ mà nhà nước chuyển giao cho. Như vậy XHH là một khái niệm không đơn nghĩa, được hình thành trong quá trình tương tác xã hội làm cho quá trình đó hướng tới sự hoàn thiện các quan hệ và cấu trúc xã hội vốn dễ bị tổn thương trong các trạng thái biệt lập, đơn lẻ hoặc độc quyền.

2, Mở rộng cách tiếp cận về XHH

Ngày nay, XHH đang diễn ra trên rất nhiều những lĩnh vực, với một quy mô rộng lớn và mức độ sâu sắc. Tuy nhiên ở nước ta hiện nay, vấn đề gây tranh luận chính là khái niệm XHH theo cách tiếp cận của xã hội học trước đây và cách tiếp cận liên ngành và các chuyên ngành ngoài xã hội học. Nói cách khác, XHH được xem xét dưới góc độ chính trị học, luật học, kinh tế học, hành chính học và khoa học quản lý.

Trong chính trị học, luật học, khoa học quản lý, hành chính học, mục tiêu của XHH   là quá trình thực thi quyền lực nhà nước sao cho có sự tham gia tích cực của nhân dân (xã hội), tức là giảm đi sự độc quyền của nhà nước trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là trong các lĩnh vực mà độc quyền nhà nước thất bại hoặc không hiệu quả. Đó là các lĩnh vực giáo dục, y tế, hoạt động văn hóa, thể thao, cung cấp dịch vụ công. Quá trình này xuất phát từ việc nhận thức lại vai trò của nhà nước trong quản lý của nhà nước,  phân biệt chức năng quản lý của nó với chức năng thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội một cách trực tiếp. Cũng cần nói rằng, quá trình này cũng đang diễn ra mạnh mẽ, mang tính xu thế trên thế giới. Tuy nhiên ở nước ta, quá trình này đặt ra yêu cầu mạnh mẽ hơn, rõ rệt hơn, do trong quản lý nhà nước đã bị kìm hãm nặng nề bởi cơ chế tập trung quan liêu. Như vậy, nói XHH ở đây chủ yếu là XHH quá trình quản lý nhà nước.

Lấy lĩnh vực quản lý giáo dục làm ví dụ. Trước khi có chủ trương XHH giáo dục, toàn bộ hoạt động trong lĩnh vực này do Nhà nước chịu trách nhiệm vừa quản lý vừa thực hiện, từ xây dựng cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy, đánh giá kết quả, số lượng tuyển sinh v.v.. Mô hình nhà nước hoá nền giáo dục này đã tỏ ra không đáp ứng được yêu cầu phát triển của nền giáo dục hiện đại. Chỉ cách đây hơn chục năm thôi, tình trạng trường không ra trường, lớp không ra lớp, thầy không ra thầy, trò không ra trò khá phổ biến. Cho đến cả hôm nay thì nền giáo dục của chúng ta cũng vẫn đang ở tình trạng rất lạc hậu.

Nguyên nhân của tình trạng trên là Nhà nước, người duy nhất chịu trách nhiệm về giáo dục đã không đủ nguồn lực để đảm bảo cho nền giáo dục Việt Nam phát triển theo đúng yêu cầu của nó. Trong lúc đó, nhiều nguồn lực trong nhân dân lại không được huy động cho phát triển nền giáo dục đất nước. Chính sách XHH giáo dục ra đời nhằm góp phần giải quyết những khó khăn ấy, hơn nữa nó thay đổi một triết lý giáo dục: giáo dục là nhiệm vụ của toàn xã hội chứ không phải chỉ độc quyền của Nhà nước, cho dù vai trò của Nhà nước là rất quan trọng. Để làm được việc đó, xã hội cần phải huy động mọi tầng lớp dân cư, mọi thành phần xã hội tham gia, bằng cách này hay cách khác. Vì vậy, chúng ta thấy trong quá trình XHH giáo dục có sự tham gia của cá nhân, cộng đồng, doanh nghiệp. 

       Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có đánh giá tích cực về XHH giáo dục. Nói chung, XHH   giáo dục như thời gian vừa qua là tốt, đã giúp xã hội và Nhà nước tháo gỡ được rất nhiều khó khăn. Nên củng cố những thành công để rút kinh nghiệm và điều chỉnh chính sách cho tốt hơn. Tuy nhiên, công tác XHH giáo dục trong thời gian vừa qua cũng không tránh khỏi những mặt trái của nó, như tuỳ tiện trong đóng góp xây dựng cơ sở vật chất của các trường, thiếu trách nhiệm hoặc buông lỏng quản lý của một số cấp, ngành thuộc chính quyền nhà nước, có nhiều tài trợ theo động cơ trục lợi v.v.. Điều quan trọng của một chính sách là ở chỗ điều chỉnh hoàn thiện nó, biến chính sách này thành một triết lý giáo dục - thứ rất thiếu cho Việt Nam ta hiện nay.

Như vậy, XHH ở đây, từ góc độ thực thi quyền lực nhà nước là một quá trình đổi mới phương thức quản lý tập trung quan liêu của nhà nước, tạo ra các điều kiện để mọi tầng lớp nhân dân tham gia, phối hợp cùng nhà nước thực hiện một mục tiêu kinh tế - xã hội nào đó nhằm huy động tối đa và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực từ cộng đồng xã hội, bao gồm các nguồn lực sẵn có và cả những nguồn lực mới sẽ được tạo ra, nhằm đạt được các mục tiêu cụ thể và lâu dài để phát triển xã hội.

Đây là con đường để đẩy mạnh sự phát triển xã hội không chỉ bằng nỗ lực của nhà nước mà còn bằng chính những nỗ lực của mọi thành viên trong xã hội, nhằm đem lại những lợi ích thiết thực cho bản thân họ, đáp ứng được những nhu cầu của mỗi người và của toàn xã hội.

Với những ý nghĩa trên, XHH còn được coi là một phong trào quần chúng có quy mô rộng lớn, có tổ chức, dưới sự điều hành của nhà nước, nhằm huy động sự tham gia của mọi người, mọi tầng lớp xã hội, bảo đảm đáp ứng những nhu cầu thực tiễn của mỗi người và của cả xã hội, trên cơ sở này nâng cao tính tích cực xã hội và năng lực hoạt động xã hội của mỗi người, mỗi nhóm người thông qua sự tham gia tích cực và chủ động của họ vào các quá trình này. XHH còn là một quá trình phối hợp, liên hợp hành động có hiệu quả nhằm biến các mục tiêu phát triển xã hội thành các hoạt động xã hội cụ thể do nhân dân tự lực thực hiện, với sự quan tâm, đầu tư thích đáng của nhà nước về các mặt kinh phí, cơ sở vật chất, kỹ thuật, nhân lực và sự quản lý điều phối thống nhất.

Trong quá trình phát triển của lịch sử loài người, vấn đề có tính quy luật là xu hướng ngày càng tăng tính chất XHH mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Xã hội ngày càng phát triển, tính chất XHH ngày càng cao. Ngược lại, tính chất XHH càng cao, xã hội càng có điều kiện phát triển.

Thực tiễn cho thấy, trong tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá, khoa học... nếu như tính chất XHH càng cao, hiệu quả hoạt động càng lớn. Sản phẩm tạo ra là kết tinh lao động sáng tạo của nhiều yếu tố, nhiều quá trình, nhiều lĩnh vực, thậm chí của nhiều quốc gia, thì năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị của nó càng cao. Như vậy tính chất XHH   các lĩnh vực trong đời sống xã hội chính là động lực, là nhân tố quan trọng nhất thúc đẩy sự phát triển của từng lĩnh vực nói riêng và của toàn xã hội nói chung.

3, XHH trong quản lý nhà nước

Có thể nói, lịch sử phát triển xã hội loài người gắn liền với quá trình XHH, quá trình biến các nhiệm vụ của một nhóm, tập đoàn xã hội thành nhiệm vụ chung trong các lĩnh vực của đời sống xã hội.

Từ rất sớm, trong quá trình hình thành tư tưởng về chủ nghĩa xã hội khoa học, Mác  Ăngghen đều đã khẳng định vai trò của quần chúng nhân dân là người làm nên lịch sử, họ sẽ là người có vai trò quyết định trong quản lý mọi mặt đời sống xã hội. Lênin trong quá trình xây dựng nhà nước Xô viết cũng luôn luôn nhắc nhở đội ngũ cán bộ đảng viên là phải tạo mọi điều kiện để nhân dân tham gia quản lý nhà nước với các hình thức khác nhau.

Trong quản lý nhà nước, XHH sẽ góp phần khắc phục nạn quan liêu, mà bản chất của nạn này là coi sự tồn tại của cỗ máy hành chính nhà nước như mục đích tự thân chứ không coi đó là phương tiện để phục vụ lợi ích quần chúng. Điều này đã dẫn đến tình trạng là bộ máy nhà nước ngày càng trở nên cồng kềnh, nhiều tầng, nhiều nấc, các chức năng chồng chéo, gây cản trở lẫn nhau và ngăn cách mối quan hệ giữa nhà nước và nhân dân. Chủ nghĩa quan liêu xem thường lợi ích, tài năng và tính tích cực của nhân dân. Sức mạnh vô địch của nhân dân bị phân rã. Chủ nghĩa quan liêu đã làm cho bộ máy nhà nước đánh mất mục tiêu phụng sự con người, để thay vào đó là sự phụng sự bản thân nhà nước, một thứ chủ nghĩa nhà nước vị nhà nước.

Dễ hiểu vì sao trong quản lý nhà nước, quan liêu thường biểu hiện thành các hành vi lạm dụng mệnh lệnh hành chính, nặng về áp đặt từ trên xuống. Và theo xu hướng đó, nó dần dần biến bộ máy nhà nước trở thành độc đoán và chuyên quyền và xa rời thực tiễn. Biến thực tiễn chỉ còn là những gì được chấp nhận trong chừng mực nó phù hợp với các ý tưởng quan liêu. Một khi đã xa rời mảnh đất thực tiễn thì sự đổ vỡ của ý tưởng là không tránh khỏi, vấn đề chỉ còn là thời gian. Việc đánh mất vai trò của nhân dân (xã hội) cũng đồng nghĩa với con đường dẫn tới sự sụp đổ của một chính thể. Bài học của lịch sử nhân loại nói chung và của Liên Xô nói riêng đã cho phép đi đến kết luận như vậy.

Trong hệ thống lý luận của chủ nghĩa Mác, một trong những định đề quan trọng là định đề về sự tiêu vong của nhà nước trên cơ sở sự hình thành và phát triển của chế độ tự quản cộng sản chủ nghĩa. Tức một trạng thái phi nhà nước hóa hoàn toàn, hay XHH hoàn toàn. Trong trạng thái này, cần đối chiếu khái niệm XHH và khái niệm tự quản.

Khái quát hoá kinh nghiệm của Công xã Paris năm 1871K, C.Mác đã coi kiểu quản lý xã hội mới của Công xã như là "sự quản lý của nhân dân bởi chính nhân dân". Những đặc trưng cơ bản của sự tự quản là quyền quản lý là quyền chung của cả tập thể, của cả cộng đồng được thực hiện trực tiếp hoặc thông qua các cơ quan được bầu; chủ thể và khách thể quản lý là thống nhất và trùng hợp; các quy tắc xử sự được mọi người cùng nhau xây dựng và ban bố; công việc của tập thể, của cộng đồng được tiến hành trên cơ sở tự giác.

Như vậy, khái niệm tự quản đã được các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác Lênin dành sự quan tâm trong quá trình tổng kết kinh nghiệm quản lý của xã hội loài người.

Có thể nói, tự quản với tính cách là hình thức quyền lực công cộng và là phương pháp quản lý đã có từ lâu đời. Tự quản là sức mạnh tối cao trong các xã hội trước khi nhà nước ra đời. Tự quản có trước XHH và sẽ cùng tồn tại với XHH như là một hình thức tổ chức của cộng đồng. Giữa XHH và tự quản cũng có nhiều điểm chung. Trước hết, XHH và tự quản trong đa số các trường hợp đều dựa trên những nguyên tắc như nhau. Đó là nguyên tắc dân chủ, nguyên tắc về sự bình đẳng, tự do thể hiện ý chí và lợi ích, quyền lợi đi đôi với nghĩa vụ, yếu tố trực tiếp biểu thị ý chí cũng như gián tiếp làm việc đó thông qua đại diện của mình. Cả XHH và tự quản mặc dù có sự khác biệt về vai trò, vị trí, chức năng trong đời sống xã hội, nhưng chúng cũng đều là những phương thức để thực hiện quyền làm chủ của người dân, đều là sự thể hiện ý chí nguyện vọng của nhân dân.

Sự phát triển kinh tế - xã hội, cùng với những yêu cầu mới của quản lý nhà nước điều kiện hiện nay, bắt buộc phải XHH quá trình quản lý nhà nước. XHH quá trình đó làm cho vai trò của xã hội công dân trong việc kiểm soát và thiết định ý chí của mình lên nhà nước ngày một gia tăng. Ưu điểm của XHH quản lý nhà nước là ở chỗ, nó đặt sự kiểm soát chính phủ vào trong tay chính người dân và hợp tác với người dân. Bởi vậy, tính đồng thuận trong việc sử dụng quyền lực nhà nước là rất cao. Khả năng tha hoá của quyền lực bị giảm thiểu. Nhà nước trở thành của dân, do dân và vì dân, với đúng nghĩa của những tư tưởng này.

Xu hướng gia tăng XHH trong quản lý nhà nước của các nước trên thế giới là vấn đề mang tính khu vực và toàn cầu, đã chỉ ra rằng: đây là xu hướng cần phải tính đến trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam. Nhiều yếu tố như vậy cần được xem xét như những tác nhân gây ảnh hưởng lớn đến mối quan hệ giữa nhà nước và nhân dân ở nước ta, trong bối cảnh hội nhập vào đời sống quốc tế như hiện nay. Trù liệu được ảnh hưởng của những tác nhân như vậy của quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền sẽ giúp chúng ta hoạch định được chiến lược phát triển đón đầu, phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước vừa không tụt hậu so với bên ngoài.

  XHH quản lý nhà nước là một nội dung quan trọng của cải cách nhà nước trong xã hội hiện đại. Nhất là khi các nhà nước đang cải cách theo hướng gần dân hơn, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của công dân. Một yêu cầu bức xúc hiện nay là làm rõ các quá trình, các nội dung của XHH quản lý nhà nước, từ đó xác định những quá trình, những nội dung nào do nhà nước đảm nhận và những nội dung nào, quá trình nào có thể xã hội hoá.

Về nguyên tắc quản lý nhà nước là chức năng của nhà nước, song nhà nước trước hết cần xác định thực chất việc quản lý nhà nước là gì, tiếp theo là xác định nhà nước có thể trực tiếp quản lý hoặc uỷ quyền cho các tổ chức, đoàn thể, các cá nhân quản lý một số quá trình, một số lĩnh vực nào đó của đời sống kinh tế - xã hội. Tuy nhiên trong các quá trình, các nội dung quản lý đó, có nhiều quá trình, những nội dung mà nhà nước không thể giao cho bất kỳ một cá nhân hay một tổ chức nào ngoài nhà nước quản lý vì chúng gắn liền với sự tồn tại và phát triển của nhà nước. Các quá trình, các nội dung này được chính nhà nước quản lý. Việc làm rõ nội dung và bản chất của XHH  quản lý nhà nước để từ đó phân định ra các nội dung, các quá trình quản lý có thể huy động sự tham gia của nhân dân là một yêu cầu quan trọng trong giai đoạn hiện nay.

Như ta đã biết, quản lý nhà nước là một phạm trù rộng. Đó là việc sử dụng quyền lực nhà nước một cách toàn diện, bao gồm cả lập pháp, hành pháp, tư pháp và quản lý mọi vấn đề của xã hội. Xu hướng vận động phát triển của xã hội đã chỉ ra sự hạn chế của mô hình tập trung chủ yếu quyền và phương tiện quản lý vào cấp trung ương và kiểm sát quá chặt chẽ hoạt động của chính quyền địa phương cũng như các lĩnh vực hoạt động kinh tế - xã hội khác. Thay vào đó, nhân dân và các cấp chính quyền địa phương đòi hỏi chính phủ trung ương nhiều hơn nhưng chính phủ trung ương không có đủ điều kiện để làm hoặc làm kém hiệu quả. Chuyển giao một số nội dung, một số quá trình quản lý và trách nhiệm quản lý nhà nước cho nhân dân và chính quyền địa phương các cấp là đòi hỏi của hiệu quả quản lý nhà nước hiện nay và là một nhiệm vụ của XHH hoạt động nhà nước

Sự tham gia của nhân dân trong hoạt động quản lý nhà nước là một đòi hỏi tất yếu của một nhà nước dân chủ. Đó cũng là một trong những nội dung thể hiện bản chất thực sự nhà nước của dân, do dân, vì dân và đó cũng chính là XHH quản lý nhà nước. Sự tham gia của nhân dân trong hoạt động quản lý nhà nước được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, có thể được quy định rất chi tiết cụ thể, đầy đủ trong hệ thống văn bản pháp luật của quốc gia. Chính quyền trung ương và chính quyền địa phương cấp trên tạo điều kiện để nhân dân và chính quyền địa phương cấp dưới cùng tham gia trước khi đưa ra các quyết định chính sách lớn (thay đổi hiến pháp, ban hành đạo luật mới, thay đổi đường lối kinh tế) dưới hình thức như trưng cầu dân ý; thăm dò ý kiến trước khi đưa ra những quyết định; quy định những vấn đề mà nhân dân được tham gia (góp ý) nhưng quyền quyết định thuộc về chính quyền; những vấn đề nhân dân không được bàn, chỉ được biết và quyết định thực hiện hay không là do các cơ quan nhà nước.

Trong hoạt động quản lý nhà nước, ngày càng có nhiều quá trình quản lý, lĩnh vực quản lý được chuyển sang cho nhân dân. Nhưng cần thiết phải xác định quá trình nào, lĩnh vực nào chính quyền địa phương làm được tốt hơn thì để cho chính quyền địa phương cấp đó làm. Quá trình nào, lĩnh vực nào đòi hỏi sự tham gia của nhân dân (các tổ chức đoàn thể, các nhóm, các doanh nghiệp, các cá nhân) sẽ tạo cơ hội tốt hơn, hiệu quả hơn cho quản lý nhà nước thì phải tạo cơ hội để các đối tác đó tham gia.

Mở rộng sự tham gia của công dân và những cơ quan đại diện của họ (đoàn thể hoặc cơ quan dân cử) vào các quá trình quản lý là một phương thức hiệu quả hơn hẳn so với phương thức độc quyền, tức do một cấp nào đó hay chỉ một nhóm ngưuơì nào đó, một số tinh hoa của bộ máy quản lý nhà nước tự mình đưa ra các quyết định quản lý. Việc XHH quá trình quản lý nhà nước sẽ làm cho quá trình quản lý nhà nước khả thi hơn do có nhiều thông tin đưa vào và xử lý.

  XHH quản lý nhà nước trên lĩnh vực chính trị thông qua việc mở rộng dân chủ tạo cơ hội để công dân, người được quyền lựa chọn đại diện cho mình, cũng như trao cho các tổ chức đại diện của nhân dân nhiều quyền tự quyết định hơn. Quyền được tham gia và đưa tiếng nói đại diện cho nhân dân trong quá trình quản lý nhà nước đòi hỏi sự điều chỉnh một số nội dung trong hiến pháp, thể chế nhà nước, hệ thống văn bản pháp luật. Đó là quá trình mở rộng sự tham gia của nhiều tổ chức chính trị xã hội, tăng cường tính pháp chế, khuyến khích hình thành các tổ chức quần chúng, các tổ chức đại diện cho nhân dân và các nhóm lợi ích hướng đến cùng phát triển. Quá trình này, cùng huy động được tiếng nói của nhiều người, nhiều tổ chức, những người có trình độ, kiến thức để tổng hợp xử lý các vấn đề quản lý nhà nước, lựa chọn một phương án hợp lý trong tất cả các phương án. XHH quản lý nhà nước cũng chính là trao một số quyền nhất định ra quyết định về tổ chức, nhân sự, tài chính và quản lý cho nhân dân và tổ chức có tư cách pháp nhân.

  XHH quá trình quản lý nhà nước là một vấn đề phức tạp và nhạy cảm. Do đó, nghiên cứu nội dung và bản chất của XHH quản lý nhà nước phải được xem xét trong sự kết hợp của nhiều yếu tố khác.

Như trên đã phân tích, XHH quản lý nhà nước chính là quá trình huy động, tổ chức sự tham gia rộng rãi, chủ động của nhân dân và các tổ chức vào hoạt động quản lý trên cơ sở phát huy tính sáng tạo và khả năng đóng góp của mỗi người. Việc XHH quá trình quản lý nhà nước thường đem lại hiệu quả cao hơn so với sự quản lý bao cấp của nhà nước. Bởi vì:

- Khi chuyển giao một số quá trình, nội dung quản lý cho nhân dân và các tổ chức, nhân dân và các tổ chức có quyền quản lý sẽ luôn luôn đổi mới quản lý, nâng cao hiệu quả quản lý để có thể tồn tại trong cơ chế thị trường có tính cạnh tranh quyết liệt.

- Việc XHH các quá trình quản lý nhà nước sẽ tạo điều kiện cho mọi người tham gia tích cực vào các hoạt động quản lý, phát huy được khả năng và năng lực tiềm tàng trong xã hội, khơi dậy tính sáng tạo và tính chủ động tích cực của người dân, nhờ đó làm cho quản lý hiệu quả hơn.

- Giảm nhẹ những chi phí của hệ thống hành chính, hệ thống thường xuyên có xu hướng quan liêu hoá, tầng nấc hoá và kìm hãm những sáng kiến năng động của cấp dưới, của cơ sở vì lợi ích ích kỷ của giới quan liêu.

*

Do nhận thức được tầm quan trọng của XHH các quá trình quản lý nhà nước ở nước ta, vốn được tổ chức theo mô hình tập trung quan liêu bao cấp, mặt khác XHH là một xu thế tất yếu trong quá trình đổi mới phương thức quản lý nhà nước, nên Đảng ta đã sớm có chủ trương XHH các hoạt động quản lý của Nhà nước. Các chủ trương của Đảng đã được thể chế hóa bởi một loạt các văn bản quy phạm pháp luật do Quốc hội, Chính phủ ban hành, trên các lĩnh vực: kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế, thể dục thể thao, du lịch, khoa học công nghệ, cung cấp dịch vụ công và bước đầu thu được nhiều kết quả đáng khích lệ, góp phần đáng kể vào thành công của công cuộc đổi mới những năm qua.