1. Xóa bỏ hạn ngạch lao động nước ngoài được tuyển dụng trong doanh nghiệp

Cũng phải nhắc lại rằng, luật lao động của Việt Nam đã và đang thừa nhận quyền được tuyển dụng lao động nước ngoài của các doanh nghiệp. Tuy nhiên, trước đây, quyền này rất bị hạn chế bởi sự khống chế hạn ngạch số lượng và tiêu chuẩn chất lượng của người lao động. Theo đó, các doanh nghiệp hoạt động theo Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư Việt Nam muốn tuyển dụng người nước ngoài làm việc thì chỉ được tuyển 01 người. Nếu muốn tuyển từ 02 người trở lên thì phải tuân theo hạn ngạch là không được tuyển vượt quá 3% số lượng lao động hiện có của doanh nghiệp. Tức là tỷ lệ lao động nước ngoài chỉ được tối đa là 3% tổng số lao động trong doanh nghiệp. Đối với tất cả các doanh nghiệp, tổ chức khác, có quyền tuyển lao động nước ngoài, tuy không bị hạn chế số lượng tuyển dụng nhưng cũng phải được phép của Chủ tịch ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương mới được tuyển dụng. Mục đích quy định này là nhằm bảo vệ thị trường lao động, giữ gìn công ăn việc làm cho lao động trong nước, tránh thất nghiệp do sự nhập cư quá nhiều của lao động các nước vào Việt Nam.

Tuy nhiên, khi gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), cùng với nhu cầu tuyển dụng lao động chất lượng cao mà thị trường lao động trong nước không đủ để cung ứng, chúng ta phải chấp nhận cho nhiều người nước ngoài vào Việt Nam làm việc. Xuất phát từ thực tế đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 34/2008/NĐ-CP quy định về tuyển dụng và quản lý người nước ngoài làm việc tại Việt Nam.

Theo quy định mới, hạn ngạch lao động nước ngoài được tuyển dụng cho các doanh nghiệp Việt Nam không còn áp dụng. Điều này có nghĩa là các doanh nghiệp Việt Nam có thể tuyển dụng lao động nước ngoài với số lượng tuỳ thích miễn sao người được tuyển dụng hội đủ các điều kiện được làm việc tại Việt Nam, đặc biệt là tiêu chuẩn trình độ chuyên môn kỹ thuật cao.

2. Tiếp nhận thêm lao động nước ngoài theo nhiều hình thức lao động mới

Cũng trong khuôn khổ thực hiện các cam kết quốc tế, Việt Nam đã chuyển hóa đầy đủ Cam kết gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) liên quan đến việc tuyển dụng người nước ngoài làm việc tại Việt Nam theo hình thức di chuyển nội bộ của doanh nghiệp vào Nghị định mới này. Đây là những nhà quản lý, giám đốc điều hành và chuyên gia của một doanh nghiệp nước ngoài đã thành lập hiện diện thương mại trên lãnh thổ Việt Nam. Họ di chuyển tạm thời trong nội bộ doanh nghiệp từ nước ngoài sang hiện diện thương mại trên lãnh thổ Việt Nam với điều kiện là đã được doanh nghiệp nước ngoài tuyển dụng trước đó ít nhất 12 tháng.

Với hình thức này, doanh nghiệp nước ngoài có quyền đưa nhân sự của mình từ nước ngoài vào Việt Nam để đảm nhiệm các chức vụ quản lý, giám đốc điều hành và chuyên gia trong các hiện diện thương mại của mình tại Việt Nam. Tuy nhiên, trong hình thức này, Nghị định vẫn còn gián tiếp áp dụng một hạn ngạch lao động nước ngoài nhằm tạo công ăn, việc làm cho lao động Việt Nam trong các hiện diện thương mại của doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam. Theo đó, các hiện diện thương mại của doanh nghiệp nước ngoài mặc nhiện được tuyển đến 03 người lao động nước ngoài để đưa vào Việt Nam đảm nhiệm các chức danh nêu trên. Tuy nhiên, nếu muốn tuyển dụng vượt quá số lượng 03 người nước ngoài vào các vị trí nêu trên thì các hiện diện thương mại này phải đảm bảo có ít nhất 20% công dân Việt Nam trong các chức vụ đó. Như vậy, hiện diện thương mại của doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam có thể tuyển đến 80% lao động là người nước ngoài nếu muốn tuyển vượt quá số lượng 03 người.

Ngoài hình thức di chuyển nội bộ của doanh nghiệp, Nghị định số 34/2008 còn cho phép người lao động nước ngoài vào Việt Nam theo hình thức chào bán dịch vụ và người nước ngoài vào Việt Nam với tư cách là đại diện cho tổ chức phi chính phủ nước ngoài được phép hoạt động theo quy định của pháp luật Việt Nam. Theo đó, người nước ngoài chào bán dịch vụ là những người không sống tại Việt Nam và không nhận thù lao từ bất cứ nguồn nào tại Việt Nam, tham gia vào các hoạt động liên quan đến việc đại diện cho một nhà cung cấp dịch vụ để đàm phán tiêu thụ dịch vụ của nhà cung cấp đó, với điều kiện không được bán trực tiếp dịch vụ đó cho công chúng và người chào bán không trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ.

3. Xóa bỏ thẩm quyền của Chủ tịch ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương

Cùng với vịêc xóa bỏ hạn ngạch lao động nước ngoài trong doanh nghiệp, Nghị định đã xóa bỏ thẩm quyền của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân (UBND) trong việc cho phép tuyển dụng lao động nước ngoài vượt quá hạn ngạch và cho phép tuyển dụng lao động nước ngoài đối với các doanh nghiệp, tổ chức không bị phụ thuộc hạn ngạch.

Thật vậy, trước kia, các doanh nghiệp muốn tuyển vượt quá hạn ngạch (3%) theo quy định thì chỉ khi Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, nơi đặt trụ sở của doanh nghiệp, cho phép mới được tuyển thêm. Đối với tất cả các doanh nghiệp, tổ chức khác được quyền tuyển lao động nước ngoài không hạn chế số lượng (ngoại trừ các doanh nghiệp đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam có quyết định phê duyệt dự án hoặc cấp giấy phép hoạt động trong đó có quy định số lượng lao động nước ngoài được sử dụng) thì trước khi tuyển dụng cũng phải được phép của Chủ tịch UBND nói trên.

Theo quy định mới của Nghị định số 34/2008, các doanh nghiệp, tổ chức khi muốn tuyển dụng lao động nước ngoài không còn phải xin phép Chủ tịch UBND nữa. Điều này có nghĩa là, thủ tục tuyển dụng đã được đơn giản hoá. Các doanh nghiệp, tổ chức tuyển dụng chỉ cần xin giấy phép lao động cho người nước ngoài tại Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi đặt trụ sở.

4. Không còn miễn giấy phép lao động cho một số đối tượng

Khác với quy định trước đây, một số đối tượng được miễn giấy phép lao động lại phải xin giấy phép lao động, mới được làm việc tại Việt Nam. Cụ thể, theo quy định trước đây, những người nước ngoài vào Việt Nam để thực hiện các loại hợp đồng (trừ hợp đồng lao động) giữa doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức ở Việt Nam với doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức ở nước ngoài thì không phải xin giấy phép lao động. Chỉ cần thông báo cho Sở Lao động - Thương binh và Xã hội là được. Đối tượng này hiện nay buộc phải có giấy phép lao động mới được vào Việt Nam làm việc.

Đối tượng thứ hai không còn được miễn giấy phép lao động nữa là những người nước ngoài là Trưởng văn phòng đại diện, Trưởng chi nhánh tại Việt Nam.

Đối tượng thứ ba phải xin phép lao động (mà trước đây không có quy định phải xin giấy phép này) là những người nước ngoài vào Việt Nam làm việc để xử lý các trường hợp khẩn cấp có thời gian trên 03 tháng. Có nghĩa là theo quy định mới, trong vòng 03 tháng đầu, những người này sẽ được miễn giấy phép lao động, nhưng khi hết 03 tháng làm việc tại Việt Nam, người nước ngoài phải làm thủ tục đăng ký cấp giấy phép lao động theo quy định nếu muốn tiếp tục làm việc tại Việt Nam.

Đối với ba đối tượng lao động nước ngoài mới được thừa nhận thêm thì người lao động vào Việt Nam theo hình thức di chuyển nội bộ trong doanh nghiệp và người nước ngoài đại diện cho tổ chức phi chính phủ nước ngoài được phép hoạt động theo quy định của pháp luật Việt Nam đều phải xin giấy phép lao động. Riêng đối với người nước ngoài vào Việt Nam làm việc để chào bán dịch vụ thì được miễn giấy phép này. Tuy nhiên, họ phải thông báo (trước ít nhất 07 ngày khi bắt đầu chào bán dịch vụ ở Việt Nam) với Sở Lao động - Thương binh và Xã hội địa phương nơi người nước ngoài dự kiến đến chào bán dịch vụ với nội dung: Họ tên, tuổi, quốc tịch, số hộ chiếu, ngày bắt đầu và ngày kết thúc làm việc, công việc cụ thể của họ.

5. Quy định thêm một số đối tượng đặc biệt

Một số đối tượng người nước ngoài tại Việt Nam như học sinh, sinh viên, phu nhân, phu quân, người giúp việc gia đình và người nước ngoài khác có nhu cầu làm việc cho các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tại Việt Nam thì không phải làm hồ sơ, thủ tục đề nghị cấp giấy phép lao động. Doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân có sử dụng người nước ngoài thuộc đối tượng nêu trên chỉ cần thực hiện việc báo cáo trước 07 ngày (kể từ ngày người nước ngoài nêu trên bắt đầu làm việc) với Sở Lao động - Thương binh và Xã hội địa phương nơi người đó thường xuyên làm việc với nội dung: họ tên, tuổi, quốc tịch, số hộ chiếu, ngày bắt đầu và ngày kết thúc làm việc, công việc đảm nhận của người nước ngoài theo quy định của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Tóm lại, là một quốc gia đang phát triển, nhu cầu xuất khẩu lao động rất lớn nhưng Việt Nam đã thực hiện một bước đột phá rất lớn là mở cửa gần như hoàn toàn thị trường lao động chất lượng cao. Điều này cũng rất phù hợp với chính sách nhập cư mà các nước phát triển hiện nay đang áp dụng nhằm thu hút chất xám của người nước ngoài, góp phần làm tăng tốc cho sự phát tiển của quốc gia và đánh thức sự cạnh tranh phấn đấu của lao động chất lượng cao trong nước. Tuy nhiên, mặc dù quy định mới đã mở rộng cho nhiều đối tượng lao động nước ngoài, thủ tục tuyển dụng đơn giản nhưng lại siết chặt hệ thống giấy phép lao động đối với một số đối tượng, trừ một vài đối tượng đặc biệt. Đồng thời, việc quy định nghĩa vụ của các doanh nghiệp Việt Nam phải có kế hoạch và đào tạo người lao động Việt Nam để thay thế cho lao động nước nước ngoài đang làm việc trong doanh nghiệp vẫn còn. /.