Diễn đàn về nhà nước, pháp luật, chính sách
ISSN 1859-297X Chủ nhật, 16/12/2018, 03:21(GMT+7)
 
Văn hóa - xã hội

Quỹ phòng, chống tác hại của thuốc lá: nguồn kinh phí quan trọng để nâng cao sức khỏe cộng đồng

1. Mô hình và kinh phí Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá ở một số nước

Để hạn chế tác hại của thuốc lá và giải quyết các hệ lụy do tệ hút thuốc lá mang lại, nhiều nước trên thế giới đã thành lập các Quỹ PCTHTL và/hoặc nâng cao sức khỏe cộng đồng (NCSKCĐ). Phần lớn việc thành lập Quỹ PCTHTL và NCSKCĐ dựa trên nguyên tắc xã hội hóa, bởi công tác PCTHTL là nhiệm vụ chung của toàn xã hội. Nhà nước sẽ không đủ nguồn lực để thực hiện toàn bộ các hoạt động PCTHTL mà cần huy động sự tham gia của toàn xã hội. Tùy theo cơ chế và quy định về tài chính của mỗi nước mà Quỹ PCTHTL và NCSKCĐ được hình thành từ các nguồn khác nhau như: khoản thu bắt buộc từ các sản phẩm có hại cho sức khoẻ (thuốc lá, rượu), trước đây đã thực hiện tại các bang ở Úc, hiện nay đang thực hiện tại Mông Cổ, Thái Lan, Ba Lan, Qatar, Hàn Quốc, Ai-xơ-len, Estonia, Phần Lan, Slovenia, Lào, bang California, bang Massachusetts, bang Arizona (Hoa Kỳ); phân bổ từ ngân sách nhà nước (Bộ Tài chính/Bộ Y tế): đang thực hiện tại bang Victoria, bang Tây Úc (Úc), Singapore, Malaysia, Canada, Niu Di-lân, Hàn Quốc; từ việc thu phí bảo hiểm hiện đang thực hiện tại Thuỵ Sĩ, Estonia; từ các nguồn khác: đóng góp của các cá nhân, tài trợ từ các tổ chức phi chính phủ, tài trợ từ các doanh nghiệp... Sau đây là một số mô hình Quỹ PCTHTL hoạt động có hiệu quả ở các nước.

Quỹ PCTHTL của Thái Lan: Quỹ Nâng cao sức khỏe Thai Health được thành lập năm 2001. Nguồn quỹ được hình thành dựa trên việc thu thêm 2% trên tổng thuế tiêu thụ đặc biệt của sản phẩm thuốc lá và rượu. Năm 2010, tổng kinh phí của Quỹ đã đạt tới 109 triệu USD. Quỹ đã hỗ trợ công tác vận động ban hành các chính sách: cấm quảng cáo, khuyến mại, tài trợ của ngành công nghiệp thuốc lá, tăng thuế thuốc lá thường xuyên, in cảnh báo sức khoẻ bằng hình ảnh trên bao thuốc lá. Nhờ hàng loạt các biện pháp được triển khai, nên tỷ lệ người hút thuốc trong nhà đã giảm từ 86% năm 2000 xuống còn 59% năm 2006; 4,1 triệu người bỏ thuốc từ năm 2001 - 2009; đã thiết lập được dịch vụ điện thoại và trung tâm tư vấn liệu pháp cai thuốc lá trên toàn quốc; đồng thời thành lập các trung tâm nghiên cứu để ngăn ngừa bệnh tật và thương tích do hút thuốc lá, uống rượu và giao thông đường bộ gây ra.

Quỹ Nâng cao sức khỏe của Australia: Trong 14 yếu tố nguy cơ sức khoẻ được nghiên cứu, hút thuốc lá gây ra gánh nặng lớn nhất, chiếm 7,8% tổng gánh nặng bệnh tật và thương tật tại Úc. Năm 2004 - 2005, thuốc lá gây ra 753.618 ngày điều trị nội trú của các bệnh nhân; và gây ra tổng chi phí xã hội là 31 tỷ AUD. Chính vì thế, Chính phủ Australia đã đẩy mạnh các công tác PCTHTL, trong đó có việc thành lập Quỹ Nâng cao sức khỏe. Các hoạt động PCTHTL từ năm 1971 đến 1998 tại Australia đã giúp làm giảm 17.400 ca tử vong sớm, trong đó giảm 6.900 ca tử vong do bệnh tim, 4.000 ca tử vong do ung thư phổi, 3.600 ca tử vong do bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, 2.900 ca tử vong do đột quỵ và các bệnh ung thư khác. Theo ước tính, lợi ích kinh tế do hoạt động PCTHTL đạt được là 7.812 triệu USD, lớn hơn gấp nhiều lần chi phí thực hiện hoạt động là 163 triệu USD (nghiên cứu năm 2001).

Quỹ Nâng cao sức khỏe của Hoa Kỳ: Thuốc lá là nguyên nhân gây ra 1/5 số ca tử vong ở nước Mỹ, tương đương với 443.000 ca tử vong/năm. Vì vậy, Chính phủ và người dân Mỹ rất coi trọng công tác PCTHTL. Theo Báo cáo của Quỹ Nâng cao sức khoẻ của Hoa Kỳ, năm 2008, nước Mỹ đã  đầu tư bình quân 10 USD/người/năm cho các hoạt động để giảm hút thuốc lá, tăng cường hoạt động thể chất và cải thiện dinh dưỡng. Các hoạt động này đã tiết kiệm được cho đất nước hơn 16 tỷ USD/năm trong vòng 5 năm và tỷ lệ lợi nhuận đã đạt 5,6 USD cho mỗi 1 USD đầu tư.

2. Kinh phí cho công tác phòng chống tác hại của thuốc lá và việc thành lập Quỹ phòng chống tác hại của thuốc lá, nâng cao sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam  

 Việt Nam thuộc nhóm 15 nước có số người hút thuốc cao nhất trên thế giới. Theo Điều tra toàn cầu năm 2010 về sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành (trên 15 tuổi), tỷ lệ nam giới hút thuốc lá là 47,4% (cứ khoảng 2 nam giới trưởng thành thì có một người hút thuốc). Việt Nam hiện có 33 triệu người không hút thuốc nhưng thường xuyên hít phải khói thuốc tại nhà và hơn 5 triệu người trưởng thành không hút thuốc nhưng thường xuyên hít phải khói thuốc tại nơi làm việc. Mỗi năm, Việt Nam có khoảng 40.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá. Nếu Việt Nam không thực hiện ngay các biện pháp PCTHTL hiệu quả, con số này sẽ tăng lên thành 70.000 ca/năm vào năm 20302.

Trong khi xu hướng mắc các bệnh lây nhiễm giảm thì các bệnh không lây nhiễm gia tăng nhanh chóng. Các bệnh có nguyên nhân chính từ sử dụng thuốc lá như đột quỵ, mạch vành, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), ung thư phổi… là những nguyên nhân hàng đầu gây ra tử vong ở nam với gần 11% tổng số ca tử vong ở nam giới là do các bệnh liên quan đến thuốc lá3.

Mặc dù ngành công nghiệp thuốc lá có những đóng góp đáng kể cho ngân sách quốc gia, nhưng phần đóng góp này không đủ để bù đắp những tổn thất kinh tế khổng lồ do sử dụng thuốc lá gây ra đối với các cá nhân, gia đình và xã hội. Năm 2007, người dân Việt Nam đã chi 14.000 tỷ đồng cho hút thuốc lá. Còn theo tính toán của các chuyên gia Văn phòng Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2010, con số này là khoảng 22.000 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, số tiền khám chữa bệnh mới chỉ cho ba loại bệnh trong số 25 căn bệnh do thuốc lá gây ra đã là 2.304 tỷ đồng/năm4. Các tổn thất chưa tính được do sử dụng thuốc lá bao gồm: chi phí điều trị cho 22 căn bệnh còn lại (tại Thái Lan tổng chi phí này là hơn 414 triệu USD/năm); chi phí do giảm hoặc mất năng suất lao động vì mắc bệnh và tử vong sớm liên quan đến thuốc lá, (tại Mỹ, chi phí này là 167 tỷ USD/năm; Úc là 23 tỷ USD/năm); chi phí nghỉ giữa giờ để hút thuốc, tổn thất do cháy nổ liên quan đến thuốc lá (ở Úc, chi phí này là 63 triệu AUD/năm; Canada: 81,5 triệu CAD/năm); chi phí vệ sinh môi trường…

Hiện nay, kinh phí cho hoạt động PCTHTL tại Việt Nam vẫn phụ thuộc rất nhiều vào tài trợ quốc tế (khoảng 90%). Ngân sách Bộ Y tế cấp cho Văn phòng Chương trình PCTHTL quốc gia năm cao nhất cũng chỉ có khoảng gần 01 tỷ đồng (năm 2011). Đại đa số các tỉnh thành trong cả nước không phân bổ kinh phí cho hoạt động PCTHTL. Riêng thành phố Hồ Chí Minh, từ năm 2000 - 2010 đã cấp 800 triệu đồng cho hoạt động PCTHTL.           

Do không chủ động được nguồn tài chính, phụ thuộc vào nguồn tài trợ quốc tế nên chúng ta không tổ chức thực hiện hoạt động PCTHTL đồng bộ và thường xuyên. Kết quả đánh giá sau 10 năm thực hiện Nghị quyết số 12/2000/NQ-CP cho thấy, mặc dù đã có khá nhiều tiến bộ trong việc thay đổi nhận thức và thói quen sử dụng thuốc lá của cộng đồng, phần lớn các mục tiêu mà Nghị quyết đề ra đều không đạt được, đặc biệt là mục tiêu giảm tỷ lệ người hút thuốc (chỉ giảm được 9% nam giới hút thuốc trong 10 năm so với mục tiêu đề ra là giảm từ 50% xuống 20%).

Trong thời gian tới, việc huy động nguồn kinh phí cho công tác PCTHTL sẽ càng gặp nhiều khó khăn hơn do Việt Nam đã vượt ngưỡng nghèo, trở thành quốc gia có mức thu nhập trung bình thấp nên các nguồn tài trợ quốc tế sẽ ngày càng giảm. Trong khi đó, Việt Nam vẫn là một trong 15 nước có số người hút thuốc nhiều nhất thế giới, vì thế chúng ta đã và đang gánh chịu những hậu quả nặng nề đối với sức khỏe và phát triển kinh tế xã hội trong dài hạn.

Hiện nay, ngân sách nhà nước còn hạn hẹp và phải ưu tiên cho các mục tiêu hàng đầu như tăng trưởng kinh tế, quốc phòng, an ninh, giáo dục… nên không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu của công tác PCTHTL. Trong khi đó, Bộ Tài chính đã ước tính khoản kinh phí trước mắt cần cho PCTHTL của nước ta vào khoảng 700 tỷ đồng/năm. Chính vì vậy, việc thành lập và đưa vào hoạt động hiệu quả Quỹ PCTHTL là một biện pháp rất quan trọng để PHTHTL và NCSKCĐ có hiệu quả.

Ngày 21/8/2009, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 1315/QĐ-TTg cho phép “Thành lập Quỹ PCTHTL và NCSKCĐ” và giao Bộ Tài chính chủ trì nghiên cứu thành lập Quỹ. Bộ Công thương, Bộ Tài chính, Hiệp hội thuốc lá Việt Nam, các doanh nghiệp sản xuất thuốc lá đều nhất trí, ủng hộ sự cần thiết thành lập Quỹ và cam kết đóng góp tài chính cho công tác PCTHTL. Để thành lập và đưa Quỹ PCTHTL và NCSKCĐ vào hoạt động hiệu quả, chúng ta cần lưu ý một số điểm sau :

- Có cơ chế quản lý Quỹ công khai, minh bạch, linh hoạt, đáp ứng kịp thời yêu cầu PCTHTL, khắc phục hạn chế của chi ngân sách thường xuyên. Quỹ sẽ là cơ quan đầu mối điều phối chung công tác PCTHTL, xây dựng mục tiêu, kế hoạch tổng thể, bảo đảm không trùng lắp với nhiệm vụ quản lý nhà nước. 

- Nguồn kinh phí được cấp trực tiếp vào Quỹ nên Quỹ có thể chủ động phân bổ, bảo đảm cho các hoạt động PCTHTL được thường xuyên, liên tục. Quỹ hoạt động ở quy mô quốc gia nên có cơ chế thuận tiện để cấp kinh phí trực tiếp cho các hoạt động PCTHTL ở cộng đồng, địa phương; dễ cân đối, điều tiết kinh phí giữa trung ương và địa phương, đồng thời sẽ thu hút được thêm nguồn tài trợ.

- Quỹ có Hội đồng Quản lý với sự tham gia của đại diện Bộ Y tế, Bộ Tài chính, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công thương, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam… Quỹ cần một cơ cấu gọn nhẹ; có chế độ kiểm toán, báo cáo chặt chẽ; thường xuyên rà soát để tránh chồng chéo trong hoạt động; bảo đảm tiết kiệm, chống lãng phí, tham nhũng.

- Theo kinh nghiệm của các nước đã thành lập Quỹ PCTHTL thì nguồn kinh phí hình thành chủ yếu của Quỹ nên là từ khoản đóng góp bắt buộc của người sử dụng và doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu thuốc lá, tính theo mức tuyệt đối trên mỗi bao thuốc lá tiêu thụ tại thị trường Việt Nam, với các lý do: (i) thuốc lá là sản phẩm không khuyến khích tiêu dùng do gây tác hại trực tiếp đến sức khỏe người dân và nền kinh tế - xã hội. Người hút thuốc ngoài việc gây ra bệnh tật cho bản thân, còn gây tổn thất cho gia đình và xã hội. Do vậy, người sử dụng thuốc lá có nghĩa vụ đóng góp thêm một khoản tiền để góp phần cùng Nhà nước hạn chế một phần tác hại do việc sử dụng thuốc lá gây ra, phát huy được trách nhiệm trước xã hội của người sử dụng thuốc lá, giúp họ nhận thức mạnh mẽ hơn những ảnh hưởng của việc hút thuốc, từ đó có thể giảm dần hoặc không sử dụng thuốc lá; (ii) các cơ sở sản xuất, nhập khẩu thuốc lá là đối tượng gián tiếp gây ra tác hại của thuốc lá cũng phải có trách nhiệm đóng góp vào Quỹ từ lợi nhuận sau thuế; (iii) việc thành lập Quỹ là để khắc phục hậu quả do người sử dụng, sản xuất thuốc lá gây ra; (iv) về mặt kỹ thuật, khoản đóng góp bắt buộc này được cộng vào giá bán thuốc lá. Doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu thuốc lá sẽ tự khai, tự tính và tự nộp vào tài khoản của Quỹ nên cách thức quản lý thu đơn giản, thuận tiện; (v) tính toán theo thời điểm hiện nay, chỉ cần nộp thêm khoảng 400đ/bao thuốc là đã có một khoản kinh phí đủ lớn để phục vụ cho hoạt động PCTHTL trong cả nước.

Phan Thị Hải - Vinacosh - Bộ Y tế.
Ý kiến của bạn
Tên của bạn
Địa chỉ
Email
Điện thoại
Tệp đính kèm
 
 
gửi đi
CÁC TIN KHÁC:
Bất cập của pháp luật hiện hành về phân loại đô thị (12/06/2014)
Góp ý Dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 (17/01/2014)
Bảo đảm quyền của người đồng tính, người chuyển giới trong tư pháp hình sự (30/10/2013)
Luật Thủ đô trong mối quan hệ với hệ thống pháp luật (12/12/2012)
Chuyển biện pháp xử lý người nghiện ma túy từ pháp luật xử lý vi phạm hành chính sang pháp luật phòng, chống ma túy (21/06/2012)
Cải thiện vị trí xã hội và pháp lý của đại học tư (12/06/2012)
Góp ý Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (12/06/2012)
Cải thiện vị trí xã hội và pháp lý của đại học tư (12/06/2012)
8.jpg
Đồng chí Uông Chu Lưu, Phó Chủ tịch Quốc hội trao quyết định bổ nhiệm đồng chí Nguyễn Đình Quyền làm Viện trưởng Viện NCLP
Số 03 ((212) tháng 2/2012) 05/02/2012
 
Thực trạng và nhu cầu giải thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh ở Việt Nam

Mối quan hệ giữa quyền tiếp cận thông tin của công dân và nhà báo trong hai dự thảo luật

Công khai thông tin với việc thực hiện phản biện xã hội

Thư của Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng gửi Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp

CÔNG BỐ VÀ TRAO NGHỊ QUYẾT BỔ NHIỆM VIỆN TRƯỞNG VIỆN NGHIÊN CỨU LẬP PHÁP

Sự ảnh hưởng của pháp luật Pháp tới luật tư ở Việt Nam

Khai mạc trọng thể Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XIV

Khai mạc kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XIV

Khai mạc kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XIV

Lựa chọn chính sách cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế hiện nay

Tìm kiếm
Tìm kiếm nâng cao
 
Hiển thị tốt nhất trên trình duyệt Firefox

    Trang chủ | Liên hệ | Sơ đồ website Trang thông tin điện tử của Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp – Văn phòng Quốc hội
Giấy phép xuất bản số: 37/GP-BC-BVHTT, cấp ngày: 08/04/2005 • Tổng Biên tập: Ts. Phạm Văn Hùng
Toà soạn: 27A Võng Thị – Tây Hồ – Hà Nội: Điện thoại: 08043359 - 08043362• Fax: 08048486• Email: nclp@qh.gov.vn

Ghi rõ nguồn "Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp" khi phát hành lại thông tin từ website này
Bản quyền thuộc về Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp. Phát triển bởi Công ty Tinh Vân